Kolejny cios dla polskich firm

Przyjęcie proponowanej przez rząd nowelizacji ustawy, zakładającej ustalenie generalnej, 27--proc. stawki podatku dochodowego od osób prawnych, dodatkowo obniży konkurencyjność polskich przedsiębiorstw. Już teraz borykają się one z coraz bardziej rygorystycznymi zasadami ustalania kosztu uzyskania przychodu oraz niezrozumiałymi zasadami pobierania podatku VAT od utraconych należności.

Rządowe plany nowelizacji ustawy o opodatkowaniu osób prawnych zostały ujawnione w minionym tygodniu. Przewiduje się w nich ustalenie 27-proc. stawki podatku. Według aktualnie obowiązujących zapisów, stawka miała wynosić w przyszłym roku 24%, a rok później 22%.

Strona rządowa argumentuje, że proponowana stawka nadal jest atrakcyjna w porównaniu ze średnią, 30-32%, obowiązującą w krajach Unii Europejskiej. Stwierdzenie to, choć formalnie poprawne, jest znacznym uproszczeniem i nie oddaje prawidłowego obrazu obciążeń fiskalnych, jakie dotykają polskie przedsiębiorstwa.

Oceniając ciężar podatkowy należy bowiem nie tylko uwzględnić obowiązkową stawkę podatkową, ale również zasady ustalenia podstawy opodatkowania, terminy płatności i zwrotu podatku dochodowego oraz charakter i zakres obciążeń podatków pośrednich. Tylko tak ustalona efektywna stawka podatkowa może służyć porównaniom.

Proste wyliczenie obowiązującego podatku dochodowego w stosunku do zysku brutto wskazuje, że dla wielu polskich przedsiębiorstw uiszczony podatek stanowi ponad 50% zysku brutto, mimo postulowanej 28-proc. stawki podatkowej.

Główną przyczyną tego paradoksu są zasady ustalania kosztu uzyskania przychodu, a więc wydatków, o jakie przedsiębiorstwo może obniżyć podstawę opodatkowania. Lista wydatków nieuznanych przez fiskusa za koszty uzyskania przychodu rośnie systematycznie z roku na rok i obejmuje obecnie blisko 70 pozycji. W rezultacie, mimo znacznych obniżek stawek podatkowych na przestrzeni ostatnich lat, realne, efektywne opodatkowanie pozostaje bez zmian.

Coraz większe obciążenie stanowią również podatki pośrednie. Warto w tym kontekście wymienić niezrozumiałe zasady pobierania podatku VAT od utraconych należności. Jak wiadomo, VAT w swojej istocie ma być neutralny dla przedsiębiorców. W rzeczywistości tak jednak nie jest. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, przedsiębiorstwo jest zobowiązane do naliczania i uiszczania należnego 22-proc. podatku VAT od każdej wystawionej faktury, niezależnie od tego, czy uzyskało należność za sprzedany towar, czy usługę. W przypadku trudności finansowych dłużnika i utraty należności, obowiązujące przepisy nie przewidują zwrotu zapłaconego podatku VAT. Na pocieszenie podatnik może odliczyć od dochodu poniesione straty (pomijam dodatkowe koszty poniesione przez podatnika w celu zebrania dowodów zadowalających fiskusa). Tak ustalone zasady powodują, że z zapłaconego 22-proc. podatku VAT, przedsiębiorca, płacąc 28-proc. podatek dochodowy, odzyskuje tylko 6%. Pozostała różnica zasila dodatkowo Skarb Państwa. W rezultacie przedsiębiorstwo nie tylko pobiera na rzecz państwa podatki, ale również ponosi ryzyko ich finansowania, co jest w sprzeczności z fundamentalnymi założeniami ustawy o VAT.

Rząd zgłosił wcześniej zamiar renegocjonowania z Unią Europejską zasad opodatkowania podatkiem VAT materiałów budowlanych, narażając się na długofalowe dyskusje i opóźnienie procesu integracji z Unią. Może więc lepiej skoncentrować swoją uwagę na wyeliminowaniu powyżej wymienionych nieprawidłowości, zwłaszcza że zwrot podatku VAT od nieuiszczonych należności to od dawna powszechne rozwiązanie w krajach Unii?

* State Authorized Public Accountant

Biegły Rewident 90004/502

Prezes Zarządu BDO Polska Sp. z o.o