Informacje muszą wybiegać w przyszłość

Tylko 16% informacji przekazywanych przez brytyjskie spółki w raportach rocznych i okresowych może się przydać przy ocenie ich przyszłych wyników. Dlaczego jest ich tak mało? Między innymi dlatego, że zarządy obawiają się odpowiedzialności za prezentowanie nietrafionych prognoz. W tej sytuacji konieczne jest zbudowanie nowego modelu sprawozdawczości finansowej.

Centre for Business Performance opublikowało niedawno raport opracowany przez Vivien Beattie, Bill MccIness i Stella Fearnley na temat zakresu i rodzaju informacji finansowej, przekazywanej do wiadomości publicznej przez brytyjskie spółki giełdowe w formie raportów rocznych lub okresowych. Autorzy, mając na uwadze toczącą się debatę nad skandalami finansowymi i słabością obowiązujących zasad rachunkowości, skoncentrowali się na przekazywanych informacjach, wychodzących poza ramy obowiązujących przepisów.

Główne wnioski raportu pozostawiają mieszane uczucia. 74% informacji, przekazywanych do publicznej wiadomości, dotyczyło wyłącznie danych historycznych i było czystym powieleniem wcześniejszych komunikatów giełdowych. 10% stanowiły informacje o ogólnym przeznaczeniu. Tylko 16% to dane, które miały charakter prognozy finansowej lub które w tej lub innej formie mogłyby być przydatne inwestorom do oceny przyszłej rentowności firmy.

Szczególnie interesujące są uzasadnienia podmiotów sporządzających informacje finansowe, na jakie natrafiali autorzy raportu. Obok tradycyjnych argumentów o konkurentach, o nieprzewidywalnej sytuacji rynkowej lub politycznej pojawiły się nowe: obawy zarządów spółek przed odpowiedzialnością, odszkodowaniem i rozliczeniem za wcześniejsze, nie zawsze spełniające się prognozy finansowe.

Trudno w takiej sytuacji pozbyć się uczucia, że jesteśmy świadkami "wylewania dziecka z kąpielą" i że jesteśmy w trakcie dewastacji dorobku ostatnich 20 lat w dziedzinie rachunkowości. Zdecydowana większość informacji finansowych o przyszłych zdarzeniach ma wyłącznie charakter szacunkowy. Prawdopodobieństwo błędnego oszacowania jak i niespełnienia opublikowanej wcześniej prognozy finansowej jest więc duże.

Wartość kapitału

intelektualnego

Ostatnie 40 lat, charakteryzujące się globalizacją gospodarki, rozwojem technologii informatycznej i znacznym wzrostem liczby przedsiębiorstw usługowych odsłoniło słabości tradycyjnej rachunkowości. Klasyczna koncepcja sprawozdania finansowego, operującego historyczną ceną nabycia, kładącego nacisk na pomiar wartości materialnych (wymiernych) i na pomiar skutków finansowych zrealizowanych transakcji pomija pewne, czasami kluczowe wyznaczniki wartości przedsiębiorstwa, takie jak zdolność kreowania przyszłych wartości (earnings drivers) oraz szeroko rozumiany kapitał intelektualny.

L. Edvisson i inni badacze usystematyzowali pojęcie kapitału intelektualnego, dzieląc go na kapitał ludzki (human capital) i kapitał strukturalny (structural capital), który następnie dzieli się na zasoby wynikające z partnerów handlowych (customer capital) oraz procesy operacyjne i systemy administracyjne, takie jak procedury, manuale lub regulaminy organizacyjne (organizational capital).

Tradycyjne sprawozdanie finansowe tylko w wąskim zakresie i zazwyczaj tylko pośrednio uwzględnia wartość kapitału intelektualnego oraz zbyt rzadko uwypukla newralgiczne czynniki przyczyniające się do generowania wartości dodanej.

Potrzebne innowacje

Rezultatem tego jest luka w ujawnianych informacjach oraz stale pogłębiająca się przepaść między wartością przedsiębiorstw wycenionych przez rynek kapitałowy a ich adekwatną wartością bilansową, co w konsekwencji w dłuższym okresie nieuchronnie ograniczy praktyczną użyteczność sprawozdań finansowych.

Zakres informacji prezentowany w sprawozdaniu finansowych powinien w przyszłości być dwuwymiarowy:l informacje o zysku zrealizowanym i aktualnej wartości zasobów,

l informacje o elementach tworzących zysk w przyszłości w celu prognozy wartości przedsiębiorstwa.

Dalsze innowacje w sprawozdawczości finansowej nie mogą ograniczać się do bilansu i rachunku wyników. Docelowe rozwiązania w dziedzinie sprawozdawczości finansowej będą musiały przyjąć formę wychodzącą poza ramy podstawowego sprawozdania finansowego, jakie znamy dzisiaj.

Przyszły wzorzec sprawozdawczości finansowej powinien ujawniać kluczowe wyznaczniki wartości przedsiębiorstwa, w tym zawartość i zdolność kapitału intelektualnego do kreowania dochodów oraz newralgiczne obszary zawierające ryzyko utraty kapitału finansowego lub intelektualnego (ryzyko operacyjne i właściwości tego ryzyka). Model taki powinien jako minimum spełniać następujące warunki:

l zawierać informacje adresowane do wielu grup społecznych (wychodzące poza potrzeby inwestorów finansowych),

l zawierać informacje dostosowane do indywidualnych cech charakterystycznych jednostki sprawozdawczej, jej środowiska i ryzyka związanego z jej działalnością,

l zawierać wielowarstwowy system informacyjny ze zróżnicowanym stopniem pewności i wiarygodności danych wraz ze wskazaniem, które z podanych informacji podlegały weryfikacji przez niezależne organy (biegłych rewidentów).

Przy uwzględnieniu informacji dodatkowych istotne jest też, aby akceptować fakt, że nowe techniki szacowania wartości i prognozowania przyszłych zdarzeń będą korzystały z informacji pochodzącej z wielu źródeł i spoza rachunkowości. Do tego rodzaju informacji należałyby na przykład prognozy ekonomiczne, oczekiwane zmiany regulacji prawnych, zmiany technologiczne, pojawienie się nowych konkurentów itp. Firmom działającym w środowisku międzynarodowym dla lepszego prognozowania niezbędne będą globalne informacje ekonomiczne i społeczne.

Informacje tego typu, ukierunkowane na przyszłość, będą zawsze zawierały dużą dozę niepewności. Istnieje ryzyko, że osiągnięte wyniki rozminą się z planami. Niemniej jednak, nawet niepewne prognozy i kalkulacje są bardziej przydatne uczestnikom rynku kapitałowego, niż systematyczne i mechaniczne powielanie historycznych danych, o czym powinni pamiętać najbardziej zagorzali krytycy ostatnich skandali finansowych.