Kryzys rosyjski kosztował więcej

Wojna z Irakiem nie jest wprawdzie przesądzona, ale warto uświadomić sobie jej potencjalne konsekwencje dla Polski. Na szczęście ani polityczne, ani gospodarcze skutki konfliktu nie dotkną naszego kraju tak mocno, jak USA czy Bliski Wschód.

Po pierwsze, wojna zwiększy poczucie niepewności i obawy o przyszłość. W wydaniu ekonomicznym objawi się to większym prawdopodobieństwem spadku kursów akcji i obligacji w okresie trwania konfliktu. Takie podwyższenie względnego kosztu kapitału osłabiłoby popyt globalny, a więc i dochód w dłuższym okresie. W wydaniu politycznym należy rozważyć dwa wymiary konsekwencji: 1) Polska stanie się bezpośrednio stroną konfliktu. To może pociągnąć za sobą zwiększenie prawdopodobieństwa ataków terrorystycznych wymierzonych przeciw Polakom w kraju lub za granicą, 2) istnieje - bardzo małe - prawdopodobieństwo rozdźwięku pomiędzy rządem a obywatelami co do zasadności udziału w wojnie. To prawdopodobieństwo odpowiednio wzrośnie, gdy wojna się przedłuży lub międzynarodowe poparcie dla koalicji osłabnie. Tak czy inaczej, niepewność co do przyszłości osłabi skłonność do wydatków zarówno przedsiębiorców, jak i konsumentów.

Po drugie, gospodarka odczuje wpływ zmian cen i podaży ropy w dwóch wymiarach:

1) bezpośrednio poprzez inflację/deflację produktów o krótkim okresie przerobu (np. benzyny, olefin czy gazu ziemnego) - ten wpływ będzie mały;

2) pośrednio poprzez zwiększenie kosztów produkcji - ten wpływ będzie nieco większy ze względu na rosnący udział ropy i gazu w produkcji energii, jak również półproduktów z ropy (np. plastiku). Szybkie zakończenie wojny najprawdopodobniej obniży ceny ropy do ok. 20 USD za baryłkę, a więc odwróci negatywne tendencje opisane wyżej. Wpływ netto jest trudny do przewidzenia, ale dla gospodarki Polski, która posiada duże zasoby węgla, nie wydaje się być znaczny.

Po trzecie, wszystkie wyżej opisane skutki wojny będą miały efekty pochodne lub mnożnikowe. Wyższa wartość importu (cena ropy) w niewielkiej mierze podwyższy deficyt na rachunku bieżącym, choć skutek ten będzie osłabiony wyhamowaniem popytu inwestycyjnego i konsumpcyjnego. Akty terrorystyczne i osłabienie spójności politycznej wewnątrz kraju mogą nieco zmniejszyć wydajność pracy, ale tylko wtedy, gdy szkody materialne lub protesty publiczne zakłócą funkcjonowanie kluczowych gałęzi gospodarki. Wiele zależy od elastyczności (popytu, ale i podaży na pieniądz względem stopy procentowej, popytu na ropę względem ceny itp.) i mnożników. Ostatecznie, nie spodziewam się, aby efekty wtórne odegrały znaczącą rolę w wyhamowaniu działalności gospodarczej.

Po czwarte, Polska poniesie niewielkie koszty wojskowego udziału w wojnie w postaci wydatków zbrojnych. W stosunku do budżetu wojskowego, i w dalszej kolejności do PKB, są to wielkości prawie niezauważalne.

Na koniec należy wspomnieć o korzyściach. Jako jeden z zaufanych sojuszników, polskie firmy mogą liczyć na znaczne kontrakty przy odbudowie Iraku. Choć te dochody są odsunięte w czasie, a ich wartość jest nieznana, to jednak będą miały tę zaletę, że penetracja eksportowa w Iraku może stanowić odskocznię dla działalności na całym Bliskim Wschodzie. Wreszcie polska polityka zagraniczna na pewno zostanie zauważona w wielu regionach świata. A zaufanie polityczne idzie w parze z zaufaniem gospodarczym.

Konsekwencje wszystkich czynników politycznych i ekonomicznych wojny w ujęciu netto będą dla polskiej gospodarki niewielkie. Nie jestem w stanie obliczyć ich dokładnie, ale szacuję je na od -0,2% do 0,3% PKB w ciągu 12 miesięcy i 0% w ciągu 12-24 miesięcy. Dla przykładu, kryzys rosyjski z 1998 roku "kosztował" nas około 1%-2% rocznego PKB w ciągu co najmniej dwóch lat.