LOT ciągle nie może zarobić na lataniu

W sektorze lotniczym od dłuższego czasu panuje dekoniunktura. Tragiczne wydarzenia 11 września 2001 roku spowodowały, że wielu pasażerów zrezygnowało z połączeń lotniczych. Wzrost cen ropy naftowej spowodowany obawami o konflikt zbrojny na Bliskim Wschodzie oraz słabsza dynamika wzrostu gospodarczego niemal na całym świecie pogorszyły istotnie sytuację finansową wielu podniebnych przewoźników. Narodowe linie lotnicze LOT wyróżniły się na tle sektora.

Restrukturyzacja działalności spółki dała pierwsze efekty w 2002 roku. Niestety, zysk netto - który LOT wypracował w minionym roku - jest w głównej mierze następstwem zdarzeń jednorazowych i nie ma raczej charakteru ciągłego.

Kondycja poprawia się

Przychody z działalności podstawowej narodowego przewoźnika wyniosły w 2002 roku 2,71 mld zł i były wyższe o 12% niż rok wcześniej. Koszty działalności podstawowej były nieco wyższe niż przychody (2,85 mld zł), jednak korzystnym zjawiskiem był ich prawie 7-proc. spadek w stosunku do 2001 roku. W efekcie LOT na działalności podstawowej poniósł stratę w wysokości niespełna 142 mln zł. Jest ona znacząco niższa niż w roku poprzednim. W 2001 roku strata zamknęła się kwotą 643,5 mln zł.

W ubiegłym roku liczba rejsów zmniejszyła się o 3700 (-4,9%), a oferowanych miejsc pasażerskich o 10,6%. Częstotliwość i liczba miejsc pasażerskich nie mogły zatem zwiększyć przychodów spółki. Kluczem do poprawy sprzedaży było efektywniejsze wykorzystanie funkcjonującej floty powietrznej. Wskaźnik wykorzystania miejsc pasażerskich (tzw. load factor) zwiększył się do 69,6%, z 61,8% w 2001 roku. W pierwszych dwóch miesiącach tego roku load factor był już jednak niższy niż w całym 2002 roku. Wyniósł 64,5%. Trzeba jednak pamiętać, że słabsze wykorzystanie miejsc pasażerskich podlega zjawisku sezonowości, tym bardziej że w analogicznym okresie 2002 roku wspomniany wskaźnik wyniósł 57,5%.

Ubiegłoroczna poprawa jest tym istotniejsza, że dzięki niej wykorzystanie miejsc w samolotach LOT-u należy do ścisłej czołówki europejskiej. Z dużych przewoźników bardziej efektywne były niemiecka Lufthansa i brytyjskie British Airways (load factor dla tych firm wynosił odpowiednio 73,9 i 70,4%). Niższe wykorzystanie miejsc miał skandynawski SAS (68,1%).

W 2002 roku dał się zresztą zauważyć w Europie i Ameryce Północnej trend, który polegał na dążeniu do poprawy wykorzystania miejsc pasażerskich w samolotach. To naturalne zjawisko w obliczu spadku popytu na usługi przewozowe. Linie lotnicze poszukiwały źródeł oszczędności w redukcjach zatrudnienia, liczby obsługiwanych rejsów czy liczebności floty. Zmniejszający się popyt musiał doprowadzić do spadku podaży. Według obliczeń AEA, europejskiego stowarzyszenia linii lotniczych, przewozy spadły o około 4,5-5% w porównaniu z 2001 rokiem. Najbardziej ucierpiała komunikacja pomiędzy Starym Kontynentem a Stanami Zjednoczonymi.

Coraz więcej pasażerów

Poprawa wyników operacyjnych LOT-u to nie tylko zasługa bardziej efektywnego wykorzystania dostępnych miejsc w samolotach. Jest również następstwem wzrostu liczby pasażerów, które przewiozły te linie lotnicze. W 2002 roku z usług firmy skorzystało 3 388 tys. osób, co było lepszym o 5% rezultatem niż rok wcześniej. Głównym źródłem dochodów LOT-u były, tak jak w latach poprzednich, rozkładowe rejsy zagraniczne. Zapewniły one 2,3 mln klientów (+6,7% w stosunku do 2001 roku). Konkurencja ze strony mniejszych przewoźników, dysponujących często kilkoma samolotami połączona z aktywnością zagranicznych biur podróży, które preferowały własnych przewoźników, spowodowała, że zmniejszyła się liczba pasażerów w lotach czarterowych. Czartery obsłużyły w ubiegłym roku 372 tys. osób (-10,3% w porównaniu z 2001 rokiem). W grudniu 2002 roku zarząd spółki przedstawił nową strategię w zakresie przelotów czarterowych. Wszystko po to, aby stawić czoła 20 firmom konkurującym z narodowym przewoźnikiem w tym segmencie. Do obsługi tych połączeń ma zostać przeznaczonych 7 samolotów. Loty mają się odbywać z kolei z różnych lotnisk w Polsce. 1/4 lotów ma mieć początek w lokalnych portach (krakowskie Balice, poznańska Ławica, katowickie Pyrzowice, wrocławskie Strachowice, gdańskie Rębiechowo). Nowością będą czartery z Bydgoszczy. Samoloty LOT-u mają zawijać do najpopularniejszych kurortów wakacyjnych zlokalizowanych w Bułgarii, na Cyprze, w Egipcie, Francji, Grecji, Hiszpanii, na Malcie, w Portugalii, Tunezji, Turcji i Włoszech.Efektem tych zabiegów ma być wzrost liczby pasażerów w lotach czarterowych do 500 tys. rocznie.

Najbardziej dynamicznym segmentem przewozów pasażerskich był rynek krajowy. Pomiędzy polskimi portami LOT przewiózł 715 tys. osób. W efekcie ruch krajowy wzrósł prawie o 11% w porównaniu z 2001 rokiem.

Wreszcie zysk

Lepsze wykorzystanie mocy przewozowych było pierwszym czynnikiem umożliwiającym poprawę wyników finansowych LOT-u. W 2002 roku spółka uzyskała 109,3 mln zł zysku netto, co jest dużym osiągnięciem w porównaniu z olbrzymią stratą w 2001 roku w wysokości 639 mln zł. Duży wpływ na wynik końcowy miały jednak zdarzenia nie związane bezpośrednio z działalnością przewozową. Mowa tutaj o transakcji refinansowania 10 samolotów typu Boeing 737, wypłacie dywidend z udziałów LOT-u w innych spółkach oraz transakcjach obligacjami oraz dochodach z lokat bankowych.

W tym roku spółka zamierza poprawić swoje wyniki finansowe i zapowiada wreszcie osiągnięcie zysku na działalności przewozowej. Ma temu służyć zaplanowany 7-proc. wzrost przewozów pasażerów i towarowych przy 3,3-proc. wzroście mocy przewozowych.

Główne wskaźniki lotnicze

? ASK (available seat kilometers) - wskaźnik oferowanych pasażerokilometrów, obliczany jako iloczyn dostępnych miejsc w samolotach pasażerskich i liczby kilometrów, które pokonały samoloty; obrazuje zdolności w zakresie przewozów pasażerskich, jakimi dysponuje przewoźnik lotniczy

? ATK (available tonne kilometers) - wskaźnik oferowanych tonażokilometrów, obliczany jako iloczyn zdolności przewozu pasażerow i towarów wyrażony w tonach i liczby kilometrów, które pokonały samoloty

? RPK (revenue passenger kilometers) - wskaźnik wykorzystanych pasażerokilometrów, obliczany jako iloczyn liczby pasażerów płacących za bilety i liczby kilometrów, które pokonały samoloty; mierzy ruch w linii lotniczej

? RTK (revenue tonne kilometers) - wskaźnik wykorzystanych tonażokilometrów, obliczany jako iloczyn opłaconych przewozów pasażerow i towarów wyrażony w tonach i liczby kilometrów, które pokonały samoloty

Źródło: raport roczny SAS 2002