Zmiana lidera symbolem przemian

Z prof. Janem Macieją z Instytutu Nauk Ekonomicznych PAN, rozmawia Marek Graczyk

Lista 500 największych polskich przedsiębiorstw ma już 20 lat. Kto był jej pomysłodawcą i jakie były początki jej powstania?

Lista 500 powstała z inicjatywy profesora Jana Mujżela. Pod jego kierownictwem Instytut Nauk Ekonomicznych PAN podjął działania, które doprowadziły do jej opublikowania w 1983 roku w miesięczniku Zarządzanie. Była to pierwsza taka inicjatywa w krajach byłego bloku krajów realnego socjalizmu.

Jakie problemy w tamtych czasach musieliście pokonać, aby opublikować pierwszą listę?

Nie mieliśmy żadnych problemów z uzyskaniem informacji dotyczących wyników przedsiębiorstw. Wszystkie mogliśmy dostać w Głównym Urzędzie Statystyki. Natomiast znacznie poważniejsze były jednak powody polityczne. Ówczesne władze obsesyjnie dążyły bowiem do utajnienia wszystkiego, co się tylko dało. To stanowiło główne zagrożenie dla naszej listy. Pokonanie oporów władzy zajęło nam kilka miesięcy.

Od początku współuczestniczył Pan w pracach nad sporządzaniem Listy 500. Co, według Pana, jest największym symbolem zmian gospodarczych w Polsce?

Na pierwszej liście największym przedsiębiorstwem był Polmos Warszawa. Dlatego dla mnie symbolem zmian gospodarczych w Polsce była zmiana lidera.

Na ile Lista 500 jest reprezentatywna dla polskich przedsiębiorstw?

Firmy z naszej listy tworzą blisko 50% PKB. Niegdyś udział ten wynosił wprawdzie prawie 80%. Jednak ten spadek pokazuje, że w polskiej gospodarce coraz większe znaczenie mają małe i średnie firmy.

Jakie są korzyści z publikowania Listy 500?

Efektywność gospodarki w dużym stopniu zależy od transparentności przedsiębiorstw.

Lista unaocznia także niedoskonałość przepisów prawnych, w jakich działają przedsiębiorstwa. Dobrym przykładem są tu podatki. Na liście znajdują się często firmy z tej samej branży płacące podatki według różnych stawek. Pokazuje to, jak dużą rolę odgrywa w polskiej gospodarce uznaniowość i ręczne sterowanie.

Lista ma także duże znaczenie dla instytucji analitycznych. Na tej podstawie banki mogą m.in. dokonywać analiz branżowych. Na naszą listę patrzą też inwestorzy zagraniczni, którzy interesują się naszym krajem.

Dziękuję za rozmowę.