Wiwat swoboda, VAT do zmian!

Legislacyjnym hitem mijającego roku jest dla przedsiębiorców bez wątpienia Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej. Suchej nitki polscy biznesmeni nie zostawiają natomiast na znowelizowanych w marcu przepisach dotyczących podatku VAT.

W 2004 roku Sejm przegłosował dokładnie 250 ustaw. Sporą część z nich stanowiły akty prawne, które mają wpływ na prowadzenie działalności gospodarczej. - Największym zwycięstwem tego roku jest, oczywiście, ustawa o swobodzie gospodarczej - ocenia Tomasz Uchman, dyrektor Instytutu Lobbingu BCC. - Nie tylko dlatego, że byliśmy przy niej od poczęcia aż do narodzin, i nie tylko dlatego, że mamy do niej osobisty stosunek. To naprawdę jest ustawa, która przynosi rozstrzygnięcia o przełomowym charakterze - dodaje przedstawiciel Business Centre Club.

Hit numer jeden

Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej to zdecydowany legislacyjny faworyt kończącego się roku także dla innych organizacji przedsiębiorców - Polskiej Konfederacji Pracodawców Prywatnych "Lewiatan" i Krajowej Izby Gospodarczej. Ich prawnicy podkreślają, że ustawa znosi wiele barier, takich jak uznaniowość decyzji organów administracji przy wydawaniu koncesji, niepewność prawa, przewlekłość rejestracji, odnawialność koncesji itd. - Największą wartość dla przedsiębiorców mają w szczególności nowe przepisy upraszczające rejestrację, wprowadzające instytucję wiążących interpretacji przepisów prawa oraz nowe przepisy o kontrolach firm - zauważa Katarzyna Urbańska, prawniczka PKPP "Lewiatan". Przedstawiciele KIG dodają jeszcze zobowiązanie organów administracji publicznej do przekazywania informacji o programach pomocowych i do współpracy z organizacjami przedsiębiorców.

Kilka innych plusów

PKPP "Lewiatan" wysoko ocenia również nowelizację ustawy o komornikach sądowych i egzekucji oraz Kodeksu postępowania cywilnego. Odbierają one komornikom prawo do pobierania, jeszcze przed wszczęciem egzekucji, bezzwrotnych zaliczek. Istnienie takich zaliczek - zdaniem przedstawicieli PKPP "Lewiatan" - mogłoby doprowadzić do tego, że komornik straciłby motywację, aby w ogóle wszcząć jakąkolwiek egzekucję. Byłoby to najbardziej prawdopodobne w przypadku stosunkowo małych wierzytelności (np. rachunków telefonicznych), ponieważ w takich sytuacjach zaliczka stanowi znaczną część potencjalnego wynagrodzenia komornika.

Również zmiany w Ustawie o towarach paczkowanych spełniły oczekiwania przedsiębiorców, dotyczące znoszenia barier dla działalności gospodarczej. Nowe przepisy upraszczają system nadzoru, ograniczając go jedynie do kontroli planowych, zmniejszając tym samym bariery dla wolnego przepływu towarów. Polskie prawo stało się bliższe wymogom unijnym, określonym w szczególności w Dyrektywie ze stycznia 1976 r. (76/211/EWG).

Zdaniem PKPP "Lewiatan", na plus wyjdzie polskiemu biznesowi nowelizacja ustawy o finansowym wspieraniu inwestycji (w trakcie procesu legislacyjnego), jeśli, oczywiście, zostanie ostatecznie uchwalona. Akt ten budził wśród przedsiębiorców obawy, że pieniądze na wspieranie inwestycji w tym roku zostaną wstrzymane. Przepisy ustawy dotyczące kosztów kwalifikujących się do wsparcia okazały się bowiem niezgodne z prawem Unii Europejskiej. Zgodnie z nim, wydatki na porady prawne, opłaty notarialne, ekspertyzy techniczne i finansowe nie mogły być wydatkami kwalifikującymi się do wsparcia. Ponieważ jednak w ogólnej sumie inwestycji takie koszty stanowią znikomą część, Komisja Europejska zgodziła się, w drodze wyjątku, uruchomić środki na wsparcie inwestycji. Postawiła jednak warunek: wspomniane koszty nie będą kwalifikowane do wsparcia, a ustawa zostanie szybko znowelizowana.

Pozytywną zmianą jest również przesunięcie - zgodnie z postulatami przedsiębiorców - pierwszego terminu składania wniosków o wsparcie z marca na styczeń.

Bubel największy

Każdy z przedstawicieli organizacji biznesowych, którego pytaliśmy o tegoroczny bubel prawny, wymieniał Ustawę o podatku od towarów i usług. - Projekt powstał bez konsultacji społecznych, a sejmowa komisja pracowała bez udziału środowiska biznesowego, które jest najbardziej zainteresowane jakością i rozstrzygnięciami tej ustawy - tak Tomasz Uchman z BCC wyjaśnia przyczyny powstania Jak mówi, niewiele dało zgłaszanie zastrzeżeń zarówno co do sposobu formułowania definicji, jak i konkretnych poprawek do poszczególnych artykułów - propozycji BCC nie uwzględniono.

Eksperci uważają, że w us-

tawie nie ma korzystnych

dla przedsiębiorców rozwiązań, przewidywanych prawem unijnym. Zawiera jednocześnie rozwiązania nie wymagane przez UE, a nakładające na przedsiębiorców dodatkowe obowiązki. Ustawodawca stworzył dla polskich przedsiębiorców gorsze warunki funkcjonowania na wspólnym rynku.

Przedsiębiorcy kwestionują wiele konkretnych rozwiązań, m.in. kwestię ustanawiania przedstawiciela podatkowego, transakcji z podmiotami powiązanymi, wynikającego z otrzymania zaliczki obowiązku podatkowego, zwolnień podatkowych dotyczących dostawy towarów używanych itd. Kolejne problemy stwarza wysokość podatku na materiały budowlane czy rozliczanie VAT przy zakupie narzędzi pracy (w tym samochodów).

Jakby tego wszystkiego było mało, ustawa - jak podkreślają prawnicy - zawiera przepisy niejasne oraz budzące wątpliwości interpretacyjne.

- Wadliwość tej ustawy potwierdziła praktyka, ponieważ już miesiąc po jej uchwaleniu do Sejmu trafił projekt nowelizacji, który naprawia część powstałych błędów - zauważa Katarzyna Urbańska z PKPP. - Nie można jednak uznać tego projektu za wystarczający i w pełni zadowalający - dodaje. - Co gorsza, nie możemy się doprosić rozmów o kierunku niezbędnych zmian w tej ustawie - komentuje dyrektor Instytutu Lobbingu BCC.

Kilka mniejszych niewypałów

Krajowa Izba Gospodarcza za najbardziej niekorzystne dla przedsiębiorców uważa coś, co miało szansę stać się największym osiągnięciem rządu w 2004 roku, czyli plan Hausnera. Stopniowe wycofywanie się władz z istotnych elementów tego programu, takich jak: weryfikacja rent, zrównanie wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn, odłożenie reformy KRUS czy obniżenie zasiłków chorobowych KIG uznaje za największą gospodarczą porażkę mijającego roku.

"Golem samobójczym" jest również, według przedstawicieli Izby, wprowadzenie czwartej, 50-proc. stawki PIT w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych. "Jest to bezsensowne, a nawet gorzej - szkodliwe, typowo populistyczne posunięcie" - oceniają przedstawiciele KIG.

Dochód z tytułu tego podatku, jeśli jakikolwiek się pojawi, będzie dla budżetu niezauważalny - wystarczy na wybudowanie najwyżej 10 km autostrady. Izba przytacza znane powszechnie argumenty na to, że istnieje wiele najróżniejszych, legalnych sposobów ucieczki przed 50-proc. stawką PIT (np. założenie działalności gospodarczej, obłożonej liniową, 19-proc. stawką podatku dochodowego). KIG podkreśla, że szkody, jakie tego rodzaju sygnał wysyłany w świat powoduje, znacznie przewyższają niepewne korzyści.

"Haczyki" na biznesmenów

Najtrudniej było wskazać akty prawne, w których znajdują się "haczyki" mogące utrudniać działalność gospodarczą. - Takie problemy najczęściej wynikają z praktyki, a w przypadku większości uchwalonych w tym roku ustaw, praktyka jest zbyt krótka - wyjaśnia Katarzyna Urbańska.

Mimo to PKPP "Lewiatan" wskazuje na wiele możliwych "pułapek" na biznes. Jedną z nich są nadmierne obowiązki pracodawcy dokonującego zwolnień grupowych, ujęte w Ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Chodzi o nieczytelne zapisy o tzw. zwolnieniach monitorowanych, przerzucające obowiązki związane z pomocą osobom zwalnianym grupowo na pracodawcę. W Prawie telekomunikacyjnym znalazły się zapisy nakładające na przedsiębiorców liczne obowiązki związane np. z wykonywaniem zadań na rzecz obronności i bezpieczeństwa państwa.

Tomasz Uchman z BCC wymienia jeszcze kilka rozwiązań prawnych, które, według niego, budzą zaniepokojenie środowiska przedsiębiorców lub po prostu pytania o sens. Jednym z nich jest Prawo zamówień publicznych. Ustanowiono w nim granicę wartości dla przetargów, które mogą być prowadzone drogą elektroniczną. - Dlaczego? Europa tego nie stosuje - mówi dyrektor Instytutu Lobbingu BCC.

Uchman ma także poważne wątpliwości do Ustawy o gromadzeniu, przetwarzaniu i przekazywaniu informacji kryminalnych, której rozwiązania wyraźnie wskazują na dążenie do zwiększenia inwigilacji środowiska przedsiębiorców przez aparat ścigania.

Według BCC, część zmian wprowadzonych w Ordynacji podatkowej uwzględnia postulaty środowisk biznesu. Niektóre idą jednak dokładnie w przeciwnym kierunku. Należy do nich m.in. próba regulacji stosowania cen transakcyjnych.

- Mówi się, że ustawa o swobodzie gospodarczej jest konstytucją przedsiębiorczości - mówi Tomasz Uchman. - Nie będzie tak, jeśli przedsiębiorcy choć na chwilę stracą tę ustawę z oczu - dorzuca.

Przedstawiciel BCC właśnie w tym widzi "haczyk" na polski biznes. Przypomina, że jeszcze na ostatnim etapie prac w Senacie były podejmowane próby najważniejszych zmian postanowień ustawy o swobodzie. To się nie powiodło, ale Ministerstwo Finansów wciąż stara się zmienić ustawę na niekorzyść przedsiębiorców.

- Wiemy, że są podejmowane próby "twórczego" interpretowania niektórych przepisów dotyczących kontroli. Jesteśmy przeciwni tym zmianom i nie godzimy się na czytanie ustawy między wierszami - dodaje T. Uchman. - Nie pozwolimy jej zepsuć.

W opinii KIG, największy "haczyk" tkwi w kierunku myślenia obecnego rządu. Niepokój członków Izby budzą pojawiające się wciąż nierozumne propozycje, dotyczące np. podwyżki składek dla przedsiębiorców na ubezpieczenia społeczne oraz czasami skandaliczny sposób ich forsowania. "Można się obawiać, że rząd postanowił zamienić złote (plan Hausnera) na szare (poddawanie się bezrozumnemu populizmowi)" - konstatuje KIG.

Inne niż wymienione w tekście rozwiązania prawne

Korzystne dla przedsiębiorców

- Ustawa Prawo zamówień publicznych z 29 stycznia 2004 r.

- Ustawa o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej z 30 kwietnia 2004 r.

- Ustawa o zmianie ustawy o utworzeniu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości oraz niektórych innych ustaw z 28 maja 2004 r.

- Ustawa o Funduszu Poręczeń Unijnych z 16 kwietnia 2004 r.

- Ustawa o zmianie ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji oraz ustawy o kredycie konsumenckim z 17 czerwca 2004 r.

- Ustawa - Prawo celne z 19 marca 2004 r. oraz przepisy wprowadzające ustawę

- Projekt Ustawy o upadłości osób fizycznych

- Projekt Ustawy o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Niekorzystne dla przedsiębiorców

- Ustawa o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie ustawy o kontroli skarbowej z 19 marca 2004 r.

- Ustawa o podatku akcyzowym z 23 stycznia 2004 r.

- Ustawa o zmianie ustawy - Prawo budowlane z 16 kwietnia 2004 r.

- Projekt Ustawy o zmianie ustawy o Inspekcji Handlowej

- Projekt Ustawy o informacji i konsultacji z pracownikami (tzw. ustawa o radach pracowniczych)

Z "haczykami" na przedsiębiorców

- Ustawa o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz o zmianie niektórych innych ustaw z 18 listopada 2004 r.

- Ustawa o czasie pracy kierowców z 16 kwietnia 2004 r.

- Ustawa o zmianie ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji oraz ustawy o kredycie konsumenckim z 17 czerwca 2004 r.

- Projekt Ustawy o partnerstwie publiczno-prywatnym

- Projekt Ustawy o Polskiej Agencji Promocji Gospodarczej.