Po pierwsze, obligacje długoterminowe

Rośnie udział papierów skarbowych o najdłuższych terminach zapadalności w portfelach OFE. Coraz więcej jest 5-, 10- czy nawet 20-latek, bo wiadomo, że w chwili ich wykupu nasz kraj będzie już w strefie euro. Jednak najwyraźniej zarządzający nie do końca wiedzą, jak szybko się to stanie - dlatego rośnie udział papierów o zmiennym kuponie.

Papiery skarbowe są nadal główną częścią portfeli funduszy emerytalnych. Wynika to z jednej strony z przepisów prawa - a z drugiej - z wartości emisji. Niewiele spółek z warszawskiej giełdy jest w stanie się pochwalić kapitalizacją, która równa byłaby największym emisjom papierów skarbowych. Jednak tak duże zaangażowanie w obligacje powoduje, że wskutek złej decyzji inwestycyjnej fundusz łatwo może pogorszyć wycenę swojej jednostki rozrachunkowej.

Portfel dłużny

Przed rokiem w portfelach OFE królowały papiery o średnim terminie wykupu - 2-3-letnim. W tym roku te obligacje straciły palmę pierwszeństwa na rzecz dłuższych obligacji. Powodem tej zmiany jest zapewne przeświadczenie, że po załamaniu kursów papierów dłużnych z końca 2003 r. i początku 2004 r., teraz czas na spadek rentowności. Gospodarka Polski w Unii Europejskiej radzi sobie całkiem dobrze, dzięki czemu budżet musi pożyczać mniej niż wcześniej się wydawało. Poza tym wzrost kursu złotego opóźnił chwilę, gdy dług publiczny przekroczy poziom 55% PKB, co oznaczałoby konieczność cięcia wydatków i mogłoby spowolnić wzrost gospodarczy. No i wreszcie - nasz kraj jest coraz bliżej wejścia do strefy euro. Wprawdzie data do końca nie jest pewna - rząd mówi o 2009 r., przedstawiciele partii politycznych o 2010 r. - ale ta chwila się przybliża. To oznacza, że papiery, za które teraz nabywcy płacą w złotych, będą już wykupywane w euro, a tak wysokiego oprocentowania zapewne już się nie da uzyskać.

Jednak najwyraźniej zarządzający uważają, że droga do euro będzie raczej wyboista. Wiadomo bowiem, że prędzej czy później trzeba będzie nareperować finanse publiczne. Czyli ciąć i redukować. Platforma Obywatelska zapowiedziała ostatnio, że główne reformy chce przeprowadzić w 2006 roku. Czyli wówczas można się spodziewać problemów w gospodarce. Część zarządzających uznała więc, że lepiej kupić papiery dłuższe lub o zmiennym kuponie.

Inwestycje zagraniczne

W tym roku znacząco się zwiększyła wartość inwestycji zagranicznych funduszy emerytalnych. Z naszego zestawienia wynika, że na koniec roku było to ponad 900 mln zł, wobec nieco ponad 300 mln zł. Ten skok to jednak przede wszystkim zasługa... poszerzenia Unii Europejskiej. Z akcesji skorzystała bowiem nie tylko polska gospodarka, ale także inne państwa naszego regionu. Część funduszy, chcąc mieć

udział w zyskach z rozszerzenia UE, zdecydowała się na zakup papierów czeskich spółek, a także akcji węgierskiego OTP Banku. Łącznie wartość tych walorów na koniec 2004 roku wynosiła blisko 400 mln zł. Gdyby nie one, zaangażowanie polskich OFE na zagranicznych rynkach akcji praktycznie nie zmieniłoby się.

Największym zainteresowaniem OFE cieszy się węgierski OTP Bank. Fundusze już na koniec 2003 roku miały papiery tej spółki o wartości 65 mln zł. W ciągu roku więc "emeryci" zwiększyli zainteresowanie przeszło pięciokrotnie. Na dodatek, ING Nationale-Nederlanden, drugi pod względem wielkości polski fundusz emerytalny, zaangażował w akcje węgierskiej spółki przeszło 1% swoich aktywów.

- W tym roku OTP nadal może być interesujący - mówił Piotr Kaczmarek, zarządzający OFE ING NN, podczas konferencji prasowej poświęconej wynikom. - W tej chwili jego wycena jest równa jedenastokrotności zysku netto, a, naszym zdaniem, możliwy jest jej wzrost do piętnastokrotności. W tej chwili OTP Bank powstrzymuje przed takim wzrostem ryzyko kursowe, czyli obawy przed osłabieniem się forinta.

Co ciekawe, tak dużym zainteresowaniem OFE nie cieszy się inna spółka z Wegier, czyli notowany na warszawskiej giełdzie MOL. Na koniec 2004 r. fundusze miały akcje za niecałe 9 mln zł.

O ile OTP nie jest nowym nabytkiem, to dwie inne spółki - tym razem z Czech - już tak. Fundusze poinformowały o posiadaniu w portfelach zarówno akcji Komercni Banka, największej tego typu instytucji u naszych południowych sąsiadów, oraz firmy energetycznej CEZ. Możliwe, że fundusze miały więcej akcji spółek z naszego regionu, ale pozbyły Tak np. zrobił OFE ING NN.

Poza ekspansją spółek z Europy Środkowej w portfelach akcyjnych niewiele się zmieniło. Bardzo podobnie wygląda sytuacja w części obligacyjnej. Tylko OFE Pekao poinformował o posiadaniu obligacji rządów niemieckiego i amerykańskiego (łącznie za 10 mln zł). Ma być to próba zrównoważenia zagranicznego zaangażowania największych funduszy emerytalnych. Gdyby doszło do osłabienia złotego, tamte mogłyby zanotować spory wzrost wartości jednostki.

Papiery komercyjne

Eksplozja debiutów i rewelacyjne wyniki finansowe firm spowodowały, że rynek długu korporacyjnego nie cieszył się wielkim zainteresowaniem zarządzających. Dlatego nie widać wielkich różnic pomiędzy komercyjnymi papierami dłużnymi, jakie były w portfelach OFE na koniec 2003 roku, a tymi, które są w nich obecnie. Nadal OFE posiadają wyłącznie listy zastawne banku Reinhyp-BRE.

Sporo fundusze zaangażowały środków w papierach Europejskiego Banku Inwestycyjnego (ponad 300 mln zł). Jednak jest to papier komercyjny jedynie z nazwy - z punktu widzenia prawa cieszy się takimi samymi przywilejami, jak obligacje skarbowe rządu polskiego. Także obecne w portfelach OFE obligacje PKP mają gwarancje Skarbu Państwa. Z kolei większość emisji papierów dłużnych przedsiębiorstw, jakie posiadały w swoich portfelach fundusze, to obligacje zamienne na akcje.

Największą nowość w portfelach OFE stanowiły certyfikaty funduszy nieruchomości. Takie podmioty udało się uruchomić Arce i Skarbcowi i szybko ich papiery stały się jednymi z najczęściej spotykanych w aktywach OFE.