"Aktywność firm deweloperskich nadal jest wysoka, ale już z ostrożnością podchodzą do projektów o charakterze spekulacyjnym, czyli bez podpisania wstępnej umowy najmu na część lub całość powierzchni; szczególnie do tych realizowanych poza centrum, gdzie dostępna jest duża ilość powierzchni biurowych" - napisali eksperci JLL w raporcie. Jason Sharman, pełniący funkcję dyrektora departamentu powierzchni biurowych i magazynowych w warszawskim biurze JLL, ocenia, że w drugim kwartale brak było większych oznak wzrostu czynszów na warszawskim rynku powierzchni biurowych. "Stawki czynszu w najlepszych obiektach w centrum Warszawy pozostawały stabilne" - powiedział. Czynsze wywoławcze za powierzchnie biurowe klasy A w centrum miasta wahają się w przedziale 24-33 USD za m kw. miesięcznie, natomiast czynsze transakcyjne w tym obszarze kształtują się na poziomie 22-28 USD za m kw. miesięcznie. W pierwszej połowie 2002 r. efektywne stawki czynszów (z uwzględnieniem okresu wolnego od płatności czynszu, ale bez kosztów aranżacji wnętrz) w centrum miasta były względnie stabilne i kształtowały się na poziomie 18-25 USD za m kw. miesięcznie. Zdaniem Sharmana czynsze za nowoczesne powierzchnie biurowe w centrum miasta mogą nieznacznie spaść w trzecim i czwartym kwartale ze względu na ograniczoną ilość powierzchni biurowej wynajętej w pierwszej połowie roku. Czynsze wywoławcze za powierzchnie klasy A poza centrum wahają się pomiędzy 17 a 22 USD za m kw. miesięcznie, podczas gdy stawki transakcyjne wynoszą 16-18 USD za m kw. miesięcznie, a efektywne czynsze szacowane są na 14-16 USD za m kw. miesięcznie. "Systemy umownych premii, obejmujące na przykład okresy wolne od płatności czynszu, czy też pokrycie kosztów aranżacji wnętrz, stosowane przez właścicieli budynków poza centrum, przyczyniają się do ciągłego spadku efektywnej wartości czynszu. Oczekujemy, że trend ten utrzyma się do końca roku" - ocenia Sharman. W drugim kwartale w całej Warszawie wynajęto ponad 40.000 m kw. powierzchni biurowej (z czego 6.000 zajęli inwestorzy), czyli znacznie mniej niż w pierwszym kwartale, kiedy było to około 84.000 m kw. (ale aż 51.000 na potrzeby właścicieli biur). Ilość wynajętej powierzchni biurowej w całym pierwszym półroczu - po odjęciu powierzchni zajętej przez inwestorów - była zbliżona do poziomu osiągniętego w analogicznym okresie 2001 roku. Z raportu JLL wynika, że w średnie czynsze w całej Europie wciąż spadają. W drugim kwartale nie wzrosła jednak liczba miast, wkraczających w fazę spadkową czynszów. Całkowita ilość wynajętej powierzchni biurowej w Europie w pierwszej połowie roku była o 26 proc. niższa niż w analogicznym okresie 2001 roku. Natomiast w samej Europie Środkowej i Wschodniej w drugim kwartale 2002 r. ilość wynajętej powierzchni biurowej była o 12 proc. mniejsza niż w pierwszym kwartale, ale za to w pierwszej połowie tego roku była już o 4 proc. wyższa w porównaniu z analogicznym okresem 2001 r. W drugim kwartale tego roku czynsze w obiektach o najlepszej lokalizacji były stabilne na prawie wszystkich rynkach Europy Środkowo-Wschodniej. Inaczej było w Moskwie, gdzie czynsze nieznacznie wzrosły. Eksperci JLL uważają, że obecnie cechą charakterystyczną dla większości rynków europejskich jest mobilność najemców, którzy zmieniają lokalizację bez zwiększania jednak ilości wynajętej powierzchni.(PAP)