Dług Niemiec prawdopodobnie przekroczy 60% PKB

Niemcy najprawdopodobniej wykroczą w tym roku poza wymagany w traktacie z Maastricht poziom 60% zadłużenia wobec PKB. Trudności z utrzymaniem tego progu mają także inne kraje Europejskiej Unii Walutowej. Spowodowane jest to głównie słabą sytuacją ich gospodarek.

Kryteria konwergencji dotyczą najważniejszych sfer gospodarki publicznej państw uczestniczących lub mających zamiar wstąpić do strefy euro. O ile założenia dotyczące inflacji czy stóp procentowych określone są w sposób relatywny (tzn. w stosunku do reszty krajów członkowskich) i ich poziom nie jest wyznaczony przez liczbę absolutną, to w przypadku zadłużenia i deficytu maksymalna dopuszczalna wartość jest określona jednoznacznie. Według ustaleń traktatu, zadłużenie państwa nie może przekraczać 60% PKB, a deficyt 3% PKB.

Zadłużenie jest za duże

Największa gospodarka Europy, Niemcy, nie radzi sobie z wypełnianiem kryteriów konwergencji. Szczególnie ciężko jest utrzymać poziom zadłużenia sektora publicznego wobec PKB. W latach 1998-2000 wskaźnik ten oscylował tam w granicach 60%-62%. Dopiero w zeszłym roku wyniósł on 59,5%, czyli w granicach normy. Jak wynika jednak z wypowiedzi niemieckich polityków, w tym roku najprawdopodobniej znów dojdzie do przekroczenia 60% PKB. Słabszy od oczekiwanych wzrost niemieckiej gospodarki, rosnąca liczba upadłych firm, nie najlepsze perspektywy na przyszłość oraz wybory parlamentarne spowodowały, że minister finansów Franz Eichel już w listopadzie zapowiedział, że w 2002 r. nie uda się pozostać poniżej granicy 60% PKB.

Wskaźnik zadłużenie/PKB jest w krajach strefy euro najczęściej lekceważony. Jedynie bowiem pięciu krajom udało się dotychczas ani razu nie przekroczyć granicznego poziomu. Są to Portugalia, Francja, Finlandia, Irlandia oraz Luksemburg. W stawce tej wyraźnie wyróżnia się Luksemburg, z poziomem łącznego długu nie przekraczającym 7% PKB. Średnie zadłużenie w pozostałej czwórce wyniosło natomiast w okresie 1998-2000 51,5% z zauważalną tendencją malejącą (podczas gdy średnia z 1998 r. wyniosła dla tej czwórki krajów ponad 57%, w 2001 r. było to już 48,2%). Jak widać więc, kraje, które respektują kryterium zadłużenia, są w stanie systematycznie je zmniejszać.

Odwrotnie sytuacja wygląda u pozostałych członków europejskiej unii walutowej. W żadnym bowiem z 7 krajów, w których w okresie 1998-2001 choć raz przekroczony został poziom 60% zadłużenia w stosunku do PKB, nie był to incydent. Aż w 4 natomiast (Austria, Włochy, Grecja, Belgia) jest to stan powtarzający się z roku na rok. Podczas gdy Austria przekracza próg o 1,7-4 pkt. proc. i jest prawdopodobnie w stanie w najbliższych latach pozbyć się tego nadmiaru, to zadłużenie Belgii, Grecji i Włoch jest wyższe niż 100% PKB i na pewno nie da się go drastycznie zmniejszyć.

Z deficytem

raczej nie ma problemów

Wśród 12 państw członkowskich EMU prawie wszystkie spełniały w przeszłości kryterium deficytu budżetowego. Począwszy od 1998 r., czyli roku poprzedzającego powstanie unii walutowej, z 11 pierwszych jej członków 10 stale utrzymuje jego poziom w wyznaczonych granicach. Jedynie w Portugalii deficyt wyniósł w zeszłym roku 4,1% PKB. Grecja (dwunasty członek), która wstąpiła do EMU w 2001 r., również nie ma problemów z jego spełnieniem.

W tym roku problemy z utrzymaniem deficytu budżetowego poniżej 3% PKB mogą mieć dwa największe kraje strefy euro - Niemcy i Francja. Kanclerz Gerhard Schroeder już w listopadzie zaczął zwiększać wpływy, podwyższając podatki.

Przypadek Grecji

W kontekście starań Polski o wejście do EMU należy zauważyć, że stawiane nam wymogi co do poziomu długu publicznego i deficytu są bardziej restrykcyjne niż te, którym w przeszłości musieli podporządkować się obecni członkowie. Najlepszym przypadkiem jest Grecja. Na rok przed wejściem do unii walutowej kraj ten borykał się z zadłużeniem na poziomie 105% PKB. W czerwcu 2000 r. Rada Europejska na szczycie w St. De Feira zadecydowała jednak o jej przyłączeniu.Nasz kraj nie jest w tak komfortowej sytuacji i najprawdopodobniej będzie musiał uczynić wszystko, aby w 2005 r. (zakładając, że uda się wejść do unii walutowej już w 2006 r.) zadłużenie państwa nie było większe od 60%, a deficyt od 3% PKB. Może to jednak okazać się trudne, oba wskaźniki rosną bowiem z roku na rok. O ile zadłużenie jest w normie, to deficyt wyniósł w 2001 r. 5,1% PKB.

Świadomy wybór

Kraje członkowskie EMU mają często świadomość, że za niewypełnienie założeń traktatu z Maastricht grozi im co najwyżej kara finansowa, a naciski społeczne na zwiększenie wydatków na określone cele są przeważnie silniejsze niż wymagania władz Unii. Politycy ulegają więc presji ze strony społeczeństwa, woląc zapłacić karę, aniżeli narazić kraj na niepokoje, a siebie na utratę elektoratu. Sytuację taką mamy obecnie właśnie w Niemczech, gdzie do prawdopodobnego wzrostu zadłużenia mogły się znacznie przyczynić tegoroczne wybory do parlamentu oraz przedwyborcze obietnice.