Dajemy rynkowi kapitałowemu nowe możliwości

Z Aleksandrem Chłopeckim, wiceprzewodniczącym KPWiG, Witoldem Pochmarą, dyrektorem Departamentu Funduszy Inwestycyjnych i Barbarą Jawdosiuk, radcą przewodniczącego KPWiG, rozmawia Katarzyna Siwek

Komisja przygotowała nowelizację ustawy o funduszach inwestycyjnych, nad którą pracuje obecnie Ministerstwo Finansów. Co się zmieni w przepisach?

A.Ch. Twierdzenie, że to jest nowelizacja byłoby truizmem. To będzie w zasadzie zupełnie nowa ustawa.

W takim razie, które zmiany będą najważniejsze?

A.Ch. Towarzystwa będą mogły zaoferować całe spektrum zupełnie nowych produktów.

A dokładnie?

A.Ch. Po pierwsze, opisaliśmy coś, co już w pewnym sensie funkcjonowało, a mianowicie fundusze z różnymi rodzajami jednostek uczestnictwa. Ale zaproponowaliśmy też całkowicie nowe rozwiązania. Jednym z nich są fundusze z wydzielonymi subfunduszami, różniącymi się od siebie polityką inwestycyjną, opłatami itd. Wprowadzamy też model składający się z funduszy podstawowych i powiązanych.

Na czym ma on polegać?

A.Ch. Chodzi o sytuację, w której rzeczywistych inwestycji dokonuje jeden fundusz - podstawowy. Oprócz tego są jeszcze fundusze powiązane, które inwestują tylko i wyłącznie w jednostki uczestnictwa funduszu podstawowego. Fundusze powiązane mogą różnić się od siebie, np. rodzajem i wysokością pobieranych opłat, czasem trwania. Tylko fundusz podstawowy ma w swoim portfelu faktyczne lokaty. Pozostałe mają tylko jednostki uczestnictwa funduszu podstawowego. Ten ostatni może sprzedawać jednostki tylko podmiotom powiązanym, a powiązane mogą inwestować wyłącznie w jednostki uczestnictwa podstawowego. Inwestorzy będą mogli kupować tylko jednostki funduszy powiązanych.

Czemu to ma służyć?

A.Ch. Ekonomia skali. Będzie kilka małych funduszy realizujących różne potrzeby inwestorów. Jedni inwestują przecież długoterminowo, inni krótkoterminowo. Dla TFI jest bardziej kosztowne utrzymywanie pojedynczych, małych funduszy, które robią oddzielnie wszystkie transakcje. Jeżeli jest jeden duży fundusz inwestujący sam, to w tym momencie osiąga się efekt skali.

B.J. Poza tym fundusz podstawowy może być funduszem zamkniętym, dzięki czemu może np. realizować agresywniejszą politykę inwestycyjną, a fundusze powiązane mogą być otwarte. Wtedy inwestor, kupując jednostki, ma z jednej strony taką politykę, jaką mogą mieć tylko fundusze zamknięte, a z drugiej strony większą płynność, bo może na bieżąco umarzać jednostki uczestnictwa.

A.Ch. Jednym słowem, będzie mnóstwo możliwości oferowania jednego produktu, tylko różnie opakowanego.

B.J. Ważna jest też jeszcze jedna kwestia: teraz towarzystwa będą mogły tworzyć ofertę konkurencyjną do produktów zagranicznych. To kluczowa sprawa po wejściu Polski do UE.

Z jakimi jeszcze nowościami mamy do czynienia?

W.P. Oprócz wprowadzenia zupełnie nowych rozwiązań, uregulowaliśmy też kwestie funduszu pieniężnego. Ta sprawa była mocno podnoszona przez Stowarzyszenie Towarzystw Funduszy Inwestycyjnych. Chodziło o to, aby TFI mogły zaoferować produkt konkurencyjny do lokat bankowych. W tej chwili różnego rodzaju instytucje, zwłaszcza budżetowe, mogą przechowywać swoje środki wyłącznie w bankach. Nie mogą natomiast kupować jednostek uczestnictwa. Być może słusznie, bo zasady polityki inwestycyjnej funduszy otwartych mogą być bardzo różne...

Na czym ma polegać to "uregulowanie" w przypadku funduszy pieniężnych, i co ono zmieni?

W.P. Chodzi o to, aby była możliwość stworzenia funduszu o ryzyku podobnym do lokaty bankowej. Wtedy TFI będą mogły tworzyć specjalne oferty dla takich instytucji. W nowej ustawie bardzo rygorystycznie określono politykę inwestycyjną funduszy rynku pieniężnego. Mają one być bardzo bezpieczne. To będzie pierwszy ustawowo określony standard funduszu.

Co się stanie z funduszami, które teraz należą do kategorii pieniężnych?

W.P. Będą musiały albo spełniać te rygory, albo zmienić nazwy.

Jakie jeszcze propozycje ma Komisja? A.Ch. Kolejna nowość to fundusz portfelowy. Skład jego portfela ma odzwierciedlać skład indeksu giełdowego. Nie prowadzi w zasadzie polityki zarządzania portfelem, tylko dostosowuje się do indeksu. Na Zachodzie takie fundusze, zwane ETF-ami, są bardzo popularne. Ciekawostką jest próba dania uczestnikom możliwości uczestniczenia w walnych zgromadzeniach spółek, znajdujących się w portfelu funduszu.

To rodzaj uprzywilejowania. Dlaczego zdecydowano się na to tylko w ETF-ach?

A.Ch. Przejęliśmy konstrukcję, która funkcjonuje na Zachodzie. Tam są nawet większe możliwości - zamiany posiadanych certyfikatów na papiery wartościowe. Poza tym takie rozwiązanie nie mogłoby funkcjonować w funduszach, które dokonują częstych zmian w portfelu i na bieżąco umarzają jednostki uczestnictwa. Poza tym liczymy na to, że część klientów ETF-ów stanie się w przyszłości bezpośrednimi inwestorami na rynku akcji.

Dlaczego?

A.Ch. Inwestor będzie mógł się najpierw przyjrzeć rynkowi jako klient funduszu, a potem, w pewnym momencie, wyjść z takiej inwestycji i kupić akcje.

Czy Komisja nie obawia się, że zamiast tworzyć nowe fundusze TFI będą z oszczędności powoływać kolejne subfundusze, omijając tym samym całą procedurę związaną z tworzeniem nowych podmiotów?

A.Ch. Ja tego nie traktuję w kategorii ryzyka. Jeżeli rynek uważa, że jakiś model jest tańszy, to czemu miałby go nie stosować. Poza tym świadomie dajemy w ten sposób możliwość obniżenia kosztów.

Jakiego rzędu mogą to być oszczędności?

B.J. Chodzi przede wszystkim o opłatę za utworzenie funduszu. Zamiast niej będzie tylko ewentualna opłata za zmianę statutu.

Czyli utworzenie nowego subfunduszu będzie się sprowadzało tylko do zmiany w statucie?

B.J. Niekoniecznie. Bo TFI może wcześniej założyć w statucie, że utworzy np. pięć subfunduszy.

A co z funduszami sekurytyzacyjnymi?

A.Ch. Jest kilka pomysłów na rynku, aby wierzytelności różnych instytucji przekształcić w papiery wartościowe. Chodzi o cały szereg różnych wierzytelności, od hipotecznych po długi służby zdrowia.

Jaką rolę mają w tym spełniać fundusze?

A.Ch. Fundusz byłby w kontakcie z jakimś bankiem, mającym np. pewną pulę wierzytelności hipotecznych. I tu pojawiają się dwie możliwości. Pierwsza jest taka, że bank przenosi te wierzytelności na fundusz, który emituje jednostki lub certyfikaty. Druga polega natomiast na tym, że wierzytelności pozostają w banku, ale zobowiązuje się on, że wszystkie środki z nimi związane, np. spłacone przez klientów raty kredytowe i odsetki, przenosi na fundusz. Oznaczałoby to przerzucenie finansowania kredytu bankowego na uczestników funduszu. To jest oczywiście konkurencja dla listów zastawnych, ale taka sama konkurencja istnieje na rynkach rozwiniętych.

Jacy klienci, w ocenie Komisji, byliby najbardziej zainteresowani takimi funduszami?

A.Ch. Niewątpliwie fundusze emerytalne. Zresztą wiele propozycji zawartych w projekcie nowelizacji powstało z myślą o funduszach emerytalnych. A fundusze sekurytyzacyjne są dla inwestorów bezpieczne. Opierają się z reguły na kredytach hipotecznych, które są zabezpieczone nieruchomościami, a nieruchomości ukraść przecież nie można.

Co jeszcze Komisja proponuje nowego?

W.P. Fundusz aktywów niepublicznych, czyli private equity. To jest poszerzenie obecnej formy funduszu specjalistycznego zamkniętego. Nasze dotychczasowe doświadczenia pokazały bowiem, że nie mógł on w pełni spełniać takich funkcji. Dlatego TFI oczekiwały rozszerzenia dotychczasowych możliwości. Zmiany idą w dwóch kierunkach. Po pierwsze, jest to polityka inwestycyjna. Dotychczasowe ograniczenia inwestycyjne w zakresie dywersyfikacji były bowiem zbyt mocne.

B.J. Po drugie, w funduszach tych wprowadziliśmy też zmiany w zakresie dokonywania wpłat za certyfikaty. Dopuszczono możliwość, aby były one wnoszone z opóźnieniem, na wezwanie funduszu, dopiero gdy pojawi się okazja konkretnej inwestycji.Dlaczego Komisja właśnie teraz zdecydowała się na zmianę przepisów regulujących działalność funduszy?

W.P. Zmiany w tej ustawie można podzielić na dwie kategorie. Pierwsza to nasze propozycje związane z tym, aby uatrakcyjnić ofertę towarzystw. A druga, to dostosowanie naszych przepisów do dwóch dyrektyw unijnych, które zmieniły dyrektywę tzw. UCITS, dotyczącą funduszy otwartych. Jest kilka nowych rozwiązań, które ta dyrektywa wprowadziła. Między innymi zezwoliła spółce zarządzającej funduszami na zarządzanie również portfelem papierów wartościowych na zlecenie, a także doradztwo finansowe.

KPWiG pozostawia sobie prawo sprzeciwu wobec zmian w statutach, które byłyby na szkodę uczestników.

A.Ch. To jest powiązane z dużo istotniejszą zmianą, mianowicie ograniczenia wpływu Komisji na zmianę statutów. Nie każda zmiana będzie teraz wymagać zgody Komisji, oczywiście pod warunkiem, że nie narusza ustawy.

To znaczy, że zdarzały się sytuacje, w których TFI proponowały zmiany "szkodliwe" dla uczestników?

W.P. Przy każdym statucie jest zawsze cała lista uwag, które Komisja przekazuje TFI. Przede wszystkim chodzi o nieprecyzyjne zapisy. Np. kwestie związane z opłatami. Można to zapisać na wiele sposobów, ale chodzi o to, aby uczestnik wiedział, ile może maksymalnie zapłacić.

Czy to prawda, że po wysypie nowych produktów w ub.r. ten rok będzie spokojniejszy, będzie mniej nowych funduszy, a TFI skoncentrują się na uporządkowaniu swojej oferty?

A.Ch. Tak, na to wygląda, sądząc po liczbie złożonych w Komisji wniosków. TFI czekają na nowelizację ustawy.

A jak szybko towarzystwa skorzystają z nowych możliwości?

A.Ch. Mamy świadomość, że rynek nie musi tego wszystkiego kupić...

W.P. Ale niech wybierze. My dajemy mu możliwość.

Które z nowych rozwiązań, w ocenie Komisji, będą najbardziej popularne?

A.Ch. Myślę, że najwięcej będzie funduszy sekurytyzacyjnych.

W.P. Sądzę, że wszystkie nowe konstrukcje staną się popularne. Ale to trochę potrwa zanim te możliwości zostaną wykorzystane w praktyce.

Jaki jest realny termin wejścia ustawy w życie?

A.Ch. Uzgodnienia międzyresortowe rozpoczną się w przyszłym miesiącu. Debata sejmowa powinna zacząć się jesienią. A to oznacza, że nowe przepisy mogłyby wejść w życie na początku przyszłego roku.

Dziękuję za rozmowę.