Nowy instrument na WIG20 - krok po kroku

W poniedziałek Giełda Papierów Wartościowych wprowadzi do obrotu opcje na WIG20. Nowy instrument ma duże szanse przyjąć się w kręgu inwestorów indywidualnych. Ograniczone ryzyko straty pieniędzy będzie szansą dla spekulantów, którzy nie radzą sobie z ustawianiem zleceń stop loss na kontraktach terminowych. Z drugiej strony, znacznie większe możliwości inwestycyjne niż w przypadku futures będą stanowiły wyzwanie dla zaawansowanych inwestorów.

Już od poniedziałku każdy, kto ma rachunek maklerski i nadany przez KDPW Numer Identyfikacyjny Klienta (NIK), będzie mógł między godziną 9.00 a 16.20 (oczywiście, z wyjątkiem 10-minutowej przerwy przed fixingiem o 16.10) kupić lub wystawić opcję. NIK jest ten sam, jak w przypadku innych pochodnych, czyli każdy inwestor, który grał lub gra np. na kontraktach terminowych, może spróbować sił na nowym rynku. Jeżeli nie mamy NIK-u, a chcemy inwestować w opcje, to powinniśmy złożyć w biurze maklerskim wniosek o jego nadanie.

Dwanaście serii

na dzień dobry

W przypadku kontraktów terminowych na WIG20 inwestor ma do wyboru trzy serie (po jednej wygasającej w trzech najbliższych miesiącach z cyklu marzec, czerwiec, wrzesień, grudzień). Zazwyczaj wybiera tę najbliższą wygaśnięcia, i jedyne, co mu pozostaje, to decyzja kupić czy sprzedać. W przypadku opcji na WIG20 sprawa trochę się skomplikuje. Już w poniedziałek w obrocie znajdzie się 12 serii. Po pierwsze, wynika to z istnienia dwóch typów opcji (call i put) i, po drugie, inwestor będzie miał kilka cen wykonania do wyboru (na początku trzy). Podobnie jak to jest na rynku futuresów, będą także instrumenty z różnymi terminami wykonania (tym razem do wyboru będą tylko dwa najbliższe miesiące z cyklu marzec, czerwiec, wrzesień, grudzień). I tak w poniedziałek pojawią się opcje call i put, wygasające w grudniu 2003 i marcu 2004 roku - to już daje cztery serie. Dodatkowo dla każdego terminu wykonaniu i typu opcji będą początkowo trzy ustalone przez giełdę kursy wykonania, co razem daje 12 serii.

Różne kursy wykonania

Różnice pomiędzy kursami wykonania poszczególnych serii opcji mogą wynosić:

- 25 pkt dla kursów wykonania wynoszących od 25 pkt do 475 pkt

- 50 pkt dla kursów wykonania wynoszących od 500 pkt do 950 pkt

- 100 pkt dla kursów wykonania równych co najmniej 1000 pkt i powyżej tej wielkości

Kursy wykonania pierwszego dnia obrotu będą ustalane tak, by w obrocie znalazła się:

- jedna seria z kursem wykonania najbardziej zbliżonym do wartości zamknięcia WIG20 z poprzedniej sesji. W przypadku gdy wartość zamknięcia indeksu stanowi średnią arytmetyczną dwóch najbliższych kursów wykonania, za kurs wykonania tej serii przyjmuje się wyższy z kursów (jeżeli np. WIG20 zamknął się na poziomie 1540 pkt, to tak ustalony kurs wykonania dla opcji wyniesie 1500 pkt, gdyby jednak WIG20 miał na zamknięciu 1550 pkt, to kurs wykonania opcji ustalony zostanie na poziomie 1600 pkt)

- jedna seria z kursem wykonania wyższym od kursu wykonania określonego w punkcie 1 (jeżeli kurs wykonania z pkt 1 wynosi 1500 pkt, to drugi kurs wykonania zostanie ustalony na poziomie 1600 pkt - jak wcześniej wspomniano przy tych wartościach różnica kursów wykonania wynosi 100 pkt),

- jedna seria z kursem wykonania niższym od kursu wykonania określonego w punkcie 1 (jeżeli kurs wykonania z pkt 1 wynosi 1500 pkt, to trzeci kurs wykonania zostanie ustalony na poziomie 1400 pkt).

Z czasem może przybywać kursów wykonania. Ustalane są bowiem tak, żeby każdego dnia w obrocie była przynajmniej jedna opcji in the money i jedna out of the money. Oznacza to, że zakładając WIG20 na poziomie 1540 i następujące kursy wykonania opcji: 1400, 1500 i 1600 pkt, to w momencie gdy indeks spadnie poniżej 1400 pkt lub wzrośnie powyżej 1600 pkt, na rynku pojawią się kolejne serie z kursami odpowiednio 1300 pkt i 1700 pkt. Jeżeli zostanie przekroczony któryś z tych poziomów, to pojawi się kolejna seria itd. Przy dużej zmienności może się więc zdarzyć, że w obrocie będzie ponad 20 albo i ponad 30 serii.Pora otworzyć pozycję

Indywidualni inwestorzy, którzy nie mieli do czynienia z opcjami, powinni na początku ograniczyć się do długich pozycji (kupować opcje kupna, jeżeli oczekują wzrostu indeksu, kupować opcje sprzedaży, jeżeli liczą na przecenę). Takie działanie pozwoli im uniknąć wpłacania depozytów zabezpieczających (jest to obowiązek wystawcy) oraz ograniczy ryzyko utraty pieniędzy do początkowo wpłaconych. Maksymalna strata, jaką może ponieść nabywca opcji, ogranicza się do premii, którą za nią zapłacił. Straty wystawcy, podobnie jak w przypadku gry na kontraktach terminowych, mogą być natomiast nieograniczone.

Kurs opcji

Kurs opcji, z którego wprost wynika cena, zależy od wielu czynników. Najistotniejsze to kurs wykonania opcji, poziom indeksu, zmienność oraz czas do rozliczenia. Najdroższe są opcje in the money, czyli takie, które opłaca się wykonać. Opcji at the money i out of the money nie opłaca się wykonywać, gdyż będzie się to wiązało z dodatkowymi stratami. Nie oznacza to jednak, że te instrumenty są bezwartościowe. Istnieje takie pojęcie, jak wartość czasowa opcji, która w dużej mierze zależy od zmienności oraz czasu do wygaśnięcia opcji. Może więc być tak, że w momencie, gdy WIG20 będzie na wysokości 1500 pkt, opcja kupna z ceną wykonania 1600 pkt (nie opłaca się jej wykonać, gdyż na rynku WIG20 można "nabyć" o 100 pkt taniej) będzie miała kurs 40 pkt. (400 zł). Roczna zmienność na poziomie 25% pozostawia bowiem spore szanse, że w ciągu 3 miesięcy WIG20 wzrośnie powyżej 1600 pkt. Za tę szansę inwestorzy będą skłonni zapłacić właśnie 400 zł. Jeżeli jednak zmienność wynosiłaby 8%, to prawdopodobieństwo pokonania 1600 pkt będzie znacznie mniejsze i opcja będzie już kosztowała około 1 pkt (10 zł).

Minimalny krok notowań, czyli najmniejsza jednostka, o jaką będzie mógł zmieniać się kurs opcji, wynosi 0,01 pkt dla kursów poniżej 5 pkt i 0,05 pkt dla kursów powyżej 5 pkt. Mnożnik opcji na WIG20 wynosi 10 zł, więc oznacza to, że wartość wymienionych minimalnych kroków wynosi odpowiednio 0,1 zł i 0,5 zł.

Co zrobić z posiadaną opcją

Inwestor, który otworzył długą pozycję w opcji, ma dwie możliwości. Może się jej pozbyć, składając zlecenie sprzedaży na GPW - odbędzie się to po obowiązującym kursie. Gdy będzie on wyższy od kursu kupna, to różnica przemnożona przez 10 zł będzie oznaczała zysk inwestora. Druga możliwość to przytrzymanie opcji do dnia wykonania. Wcześniej używałem pojęcia "kupno indeksu", w rzeczywistości jednak nie ma ono sensu ekonomicznego i wszelkie rozliczenia związane z tymi instrumentami będą odbywały się w pieniądzu. I tak w dniu wykonania opcji kupna, jeżeli będzie ona in the money, inwestor otrzyma różnicę między wartością instrumentu bazowego a ceną wykonania. W przypadku opcji sprzedaży in the money zyskiem inwestora będzie różnica między ceną wykonania a wartością instrumentu bazowego. Ostateczny wynik z transakcji inwestor pozna, pomniejszając tak otrzymaną kwotę o premię, którą zapłacił w dniu nabycia opcji.

Opcje - dźwignia finansowa

Opcja kupna (call) na indeks WIG20

Poziom indeksu 1500 pkt

Kurs opcji - 40 pkt (cena opcji 400 zł)

Scenariusz I

Indeks rośnie do 1650 pkt, a kurs opcji do 155 pkt (nowa cena opcji to 1550 zł)

Stopa zwrotu z indeksu wynosi: 10% ((1650 pkt - 1500 pkt) / 1500 pkt)

Stopa zwrotu z opcji wynosi: 287% ((1550 zł - 400 zł) / 400 zł)

Scenariusz II

Indeks spada do 1350 pkt, a kurs opcji do 0,02 pkt (nowa cena opcji to 0,2 zł).

Stopa zwrotu z indeksu wynosi: -10% ((1350 pkt - 1500 pkt) / 1500 pkt)

Stopa zwrotu z opcji wynosi: - 99,95% ((0,2 zł - 400 zł) / 400 zł)

Nazwa opcji

Nazwy opcji, z którymi będziemy się spotykać w tabelach z notowaniami przyjmą następującą formę:

OXYZkrccc

Gdzie:

O - rodzaj instrumentu,

XYZ - kod określający nazwę instrumentu bazowego (W20 dla indeksu WIG20),

k - kod określająccc - oznaczenie kursu wykonania (pomija się ostatnią cyfrę, np. oznaczenie kursu wykonania 1600 pkt wynosi 160, a kursu 950 pkt - 095).

Np. OW20L3160 oznacza opcję na WIG20, kupna, wygasającą w grudniu 2003 roku z kursem wykonania 1600 pkt

Wartość opcji

Z opcjami nieodzownie związane są pojęcia in the money, at the money i out of the money. Mówi się, że dana opcja jest:

"in the money" (ITM), jeżeli:

call: wartość instrumentu podstawowego > ceny wykonania

put: wartość instrumentu podstawowego

"out of the money" (OTM), jeżeli:

call: wartość instrumentu podstawowego

put: wartość instrumentu podstawowego > ceny wykonania

"at the money" (ATM), jeżeli:

call: wartość instrumentu podstawowego = cenie wykonania

put: wartość instrumentu podstawowego = cenie wykonania

Z powyższych założeń wynika, że opłacalne jest tylko wykonanie opcji in the money.

Wartość opcji jest sumą wartości wewnętrznej i wartości czasowej.

Wartość wewnętrzna to, wartość, jaką inwestor otrzymuje, wykonując opcję, czyli:

- dla opcji call: wartość instrumentu podstawowego -cena wykonania

- dla opcji put: cena wykonania -wartość instrumentu podstawowego

UWAGA: Wartość wewnętrzna nie przyjmuje wartości ujemnych. Jeżeli więc z powyższych obliczeń wyjdzie ujemny wynik, to za wartość wewnętrzną przyjmuje się zero.

Wynika z tego, że wartość wewnętrzną posiadają tylko opcje in the money. Wartość wewnętrzna opcji ATM i OTM wynosi zero.

Wartość czasowa to "wartość nadziei", że opcja zostanie wykonana w terminie wygaśnięcia. Inaczej mówiąc, jest "ceną szansy", np. że opcja OTM stanie się ITM.