Beta mierzy zmienność

Nierzadko w opracowaniach na temat inwestowania pojawia się współczynnik "beta". Jest to miara, która pozwala stwierdzić, czy dany instrument finansowy cechuje się większym lub mniejszym ryzykiem w porównaniu z rynkiem, reprezentowanym np. przez indeks giełdowy.

Kursy akcji różnych spółek nie zmieniają się zupełnie niezależnie od siebie. Kiedy na rynku panuje dobra koniunktura, to większość kursów podąża w górę, choć z reguły w różnym tempie. I podobnie w czasie bessy większość akcji ulega przecenie. Można więc przyjąć, że kurs papierów zależy w pewnym stopniu od zmian na rynku, które wyraża indeks giełdowy. Taka jest właśnie koncepcja współczynnika beta - na podstawie danych historycznych pokazuje on, jak bardzo dana akcja jest wrażliwa na ogólną koniunkturę.

Interpretacja współczynnika beta jest następująca: ze zmianą indeksu o 1%, kurs akcji zmienia się przeciętnie o 1% x beta (patrz ramka). Możliwe są następujące sytuacje:

- beta = 1. Notowania spółki zachowują się idealnie tak samo jak indeks. Można sobie wyobrazić fundusz inwestycyjny starający się jak najdokładniej odzwierciedlić w swoim portfelu skład indeksu giełdowego. Wówczas beta takiego portfela powinna być bardzo zbliżona do 1.

- beta między 0 a 1. Walory o stosunkowo niewielkiej zmienności kursów. W czasie hossy rosną wolniej niż indeks, a w czasie bessy - wolniej spadają. Cechują się więc mniejszym ryzykiem, ale jednocześnie mniejszą stopą zwrotu.

- beta powyżej 1. Akcje o większej zmienności niż indeks. Powinni je mieć w swoich portfelach inwestorzy gotowi na większe ryzyko, ale oczekujący większych zysków. Beta zazwyczaj osiąga maksymalnie wartość 2-3.

- beta ujemna. Walor zachowuje się odwrotnie niż indeks. Gdy rynek rośnie, kurs danego instrumentu spada - i odwrotnie.

- beta = 0. Zmiany indeksu nie powodują żadnej zmiany kursu. Takim współczynnikiem charakteryzuje się gotówka (przy założeniu, że nie bierzemy pod uwagę inflacji).

Każdy inwestor ma własne podejście do ryzyka i jest w stanie zaakceptować inny poziom strat, oczekując też innej stopy zwrotu. Ważne jest nie tylko określenie akceptowanego poziomu ryzyka, ale także wiedza, które papiery wartościowe pasują do takiego profilu ryzyka. Inwestorzy nie akceptujący możliwości większych strat powinni wybierać instrumenty cechujące się niską betą (choćby papiery dłużne).

Współczynnik beta można obliczać nie tylko dla poszczególnych instrumentów, ale także dla portfela papierów wartościowych. Wówczas beta jest średnią ważoną współczynników dla wszystkich składników portfela. Dobierając odpowiednie kombinacje instrumentów, zarządzający może otrzymać współczynnik beta o pożądanej wartości. Co więcej, beta dla portfela jest bardziej stabilna niż dla poszczególnych akcji - podlega mniejszym wahaniom w czasie.

Trzeba pamiętać, że współczynnik beta to pewna koncepcja teoretyczna, która jedynie przybliża rzeczywistość. Choć zasadniczo wskaźnik ten jest dość stabilny w czasie i nie zmienia się z dnia na dzień, to historyczna beta najsłabiej sprawdza się, jeśli w spółce zachodzą radykalne zmiany - np. gdy firma zmienia profil działalności.

Beta a wycena spółki

Współczynnik beta "zadomowił się" nie tylko jako samodzielna miara ryzyka rynkowego, lecz także jako element wyceny akcji. W metodzie zdyskontowanych przepływów pieniężnych (DCF) wartość spółki oblicza się jako sumę jej prognozowanych przyszłych dochodów. Aby uwzględnić w obliczeniach wpływ czasu, dochody oczekiwane w przyszłości należy pomniejszyć o stopę dyskontową. Są różne metody jej określania, a jedną z nich jest średni ważony koszt kapitału (WACC). Wzór na stopę dyskontową jest wówczas następujący: wd x Rd x (1-T) + we x [Rf+(Rm-Rf) x beta], gdzie: wd - udział długu w finansowaniu spółki, we - udział kapitału własnego w finansowaniu, Rd - średnie oprocentowanie długu, T - stopa podatkowa, Rf - stopa procentowa wolna od ryzyka (np. oprocentowanie obligacji skarbowych), (Rm-Rf) - tzw. premia za ryzyko rynkowe (oczekiwana "nadwyżka" stopy zwrotu z rynku akcji nad stopą wolną od ryzyka).

Przykładem takiego podejścia jest analiza Stalprofilu sporządzona przez Dom Maklerski AmerBrokers (29.04.2004). Z obliczeń biura wynika, że beta dla tej spółki wynosi 0,6379. Po oszacowaniu innych niezbędnych parametrów stopę dyskontową ustalono na 14,54%.

Trochę teorii

Wzór na współczynnik beta jest dość skomplikowany i wymaga szeregu obliczeń w arkuszu kalkulacyjnym. Warto jednak wiedzieć, jaka jest koncepcja stojąca za tym wskaźnikiem (notabene jej autorem jest laureat Nagrody Nobla W. Sharpe). Po pierwsze, obliczamy historyczne stopy zwrotu dla indeksu i dla danej akcji. Gdybyśmy narysowali wykres, na którym na jednej osi są stopy zwrotu dla indeksu (x), a na drugiej stopy zwrotu akcji (y), to otrzymamy zbiór ("chmurę") bardzo wielu punktów. Możemy wówczas poprowadzić przez środek tego zbioru prostą, która wyznacza "trend" - przybliżoną zależność między obiema stopami zwrotu. Wzór takiej prostej ma zawsze następującą postać: (y) = alfa + beta x (x).

Oznacza to, że jeśli indeks zmieni się np. o 1%, to kurs akcji zmieni się odpowiednio o: alfa + beta x 1%. Współczynnik alfa zazwyczaj pomija się w praktyce, gdyż często ma on niewielkie znaczenie dla ostatecznego wyniku (wpływ alfa rośnie im większa jest beta). W szczególnym przypadku gdy beta = 1, wówczas alfa jest równa zero.

Współczynnik beta zazwyczaj oblicza się na podstawie dziennych, tygodniowych lub nawet kwartalnych stóp zwrotu. Często jednak wyniki uzyskane na podstawie dziennych i tygodniowych stóp są bardzo zbliżone (tak też jest w przypadku instrumentów z zamieszczonej tabeli).