Sposób na poprawę konkurencyjności

Z roku na rok coraz większego znaczenia w polskiej gospodarce nabiera faktoring. Dzięki tej usłudze przedsiębiorstwa pozyskują natychmiastowe finansowanie. Faktoring pozwala poprawić konkurencyjną pozycję firmy na rynku, obniżyć koszt działalności, minimalizować ryzyko ściągnięcia należności.

Rosnąca konkurencja w każdej dziedzinie gospodarki zmusza firmy do poprawy jakości towarów i usług. Coraz częściej, aby utrzymać się na rynku, spółki decydują się na oferowanie klientom wydłużonych terminów płatności. Niestety, może to spowodować problemy związane z zachowaniem płynności finansowej przedsiębiorstwa w sytuacji powszechnych w Polsce zatorów płatniczych. Środki na bieżące finansowanie działalności firma może pozyskać z kredytu bankowego, pożyczki od innych podmiotów gospodarczych, emisji papierów wartościowych czy faktoringu.

Jednym z najbardziej powszechnych rozwiązań jest kredyt bankowy. Jednak podstawowym ograniczeniem w dostępie do tej formy finansowania jest zdolność kredytowa przedsiębiorstwa. Nie wszystkie firmy są w stanie spełnić wymagania banku dotyczące zabezpieczeń. Niedogodnością dla przedsiębiorców jest też długi okres oczekiwania na podjęcie decyzji o udzieleniu kredytu. W tym czasie bank musi szczegółowo zbadać wiarygodność kredytową firmy. Poza tym kredyt podwyższa pasywa w bilansie firmy, co może być źle odbierane przez instytucje finansowe i kontrahentów. Dlatego dobrym rozwiązaniem dla części firm jest faktoring.

Nie mylić ze skupem długów

- Na pytanie, co to jest faktoring, większość przedsiębiorców i finansistów w Polsce odpowiada - to skup długów. Pomimo licznych specjalistycznych publikacji oraz wielu lat funkcjonowania na rynku polskim, jest on usługą bliżej nieznaną zarówno potencjalnym klientom, jak i profesjonalistom - uważa Mirosław Nowicki, wiceprezes Eurofaktora. Według niego, ten stan rzeczy rynek zawdzięcza pazerności fiskusa. - Kiedy w latach 1992-1993 banki takie m.in. jak BISE czy BIG rozpoczynały aktywność na rynku obrotu wierzytelnościami, urzędy skarbowe zaczęły traktować przelew wierzytelności jako umowę, od której należy uiszczać opłatę skarbową w wysokości 2% jej wartości - wyjaśnia. - Banki szybko uporały się z tym problemem, uzyskując na gruncie wówczas obowiązującej klasyfikacji wyrobów i usług GUS interpretację, w myśl której faktoring jest usługą finansową, co w konsekwencji zwalniało ją z opłaty skarbowej - dodaje. Pośrednicy w obrocie wierzytelnościami zastosowali ten sam mechanizm i na rynku większość umów, w których następował przelew wierzytelności, nazywanych było umowami faktoringowymi. Dopiero na początku drugiej połowy lat 90. rozpoczynające działalność firmy typowo faktoringowe Handlowy - Heller i Polfaktor, zaczęły zmieniać postrzeganie tej usługi w świadomości klientów. Potem dołączyły do nich inne instytucje.

Wykup nieprzeterminowanych

wierzytelności

Tymczasem faktoring to rodzaj działalności finansowej polegającej na wykupie nieprzeterminowanych wierzytelności przedsiębiorstw, należnych im od odbiorców z tytułu dostaw towarów lub usług, połączonej ze świadczeniem na ich rzecz dodatkowych usług. W większości krajów, w tym w Polsce, brak jest jednak szczegółowych rozwiązań prawnych odnoszących się do faktoringu. Firmy zrzeszone w Konferencji Instytucji Faktoringowych prowadzą działania mające na celu zmianę tej sytuacji - chodzi przede wszystkim o nowelizację Ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ujednolicenie interpretacji przepisów dotyczących VAT, a także zapisów Ustawy o terminach płatności w obrocie gospodarczym.

W 1988 r. uchwalono w Ottawie konwencję o faktoringu międzynarodowym, która określa zarówno pojęcie, jak i funkcjonowanie tej usługi w obrocie międzynarodowym. Według tej definicji, firma faktoringowa wykonuje co najmniej dwie z czterech czynności: finansuje bezsporne i niewymagalne należności, prowadzi sprawozdawczość i konta dłużników, egzekwuje należności, przejmuje ryzyko wypłacalności odbiorcy.

Korzyści z faktoringu

Dzięki usługom firmy faktoringowej przedsiębiorca może otrzymać należną mu kwotę znacznie szybciej, niż stanie się wymagalna. Dodatkowo pozwala zarządzać całym portfelem należności, co minimalizuje ryzyko strat z tytułu niespłaconych faktur.Dostawca bądź usługodawca może przeznaczyć należności pozyskane wcześniej od faktora na dalszą działalność gospodarczą. Zwiększa to jego aktywa i rekompensuje, czasem wielokrotnie, wysokość prowizji, którą uiścił faktorowi.

Według przedstawicieli Konferencji Instytucji Faktoringowych, sama obecność trzeciego podmiotu - faktora (posiadającego fachowe przygotowanie do ściągania należności w relacjach mię-

dzy wierzycielem a dłużnikiem) wpływa dyscyplinująco na terminowość wzajemnych rozliczeń.

Na polskim rynku usługi faktoringowe świadczą banki i firmy wyspecjalizowane w obsłudze należności. Banki zazwyczaj zajmują się standardowymi przypadkami i oferują jedynie finansowanie. Natomiast firmy faktoringowe oferują również usługi, takie jak zarządzanie i monitorowanie rozliczeń, pomoc w windykacji przeterminowanych należności. Są to stale wykonywane przez faktora działania mające na celu nawiązanie i utrzymanie dobrego kontaktu z odbiorcą, weryfikację wierzytelności oraz monitoring ich spłat. Według Krzysztofa Kuniewicza, szefa Bibby Factors, dzięki tym czynnościom możliwa jest rzetelna i systematyczna weryfikacja jakości wierzytelności. To zaś stanowi element aktywnej kontroli ryzyka i jest odejściem od polityki jego unikania, prezentowanej często przez banki. Efektem tego mechanizmu jest właśnie większa dostępność środków dla klienta - niezależnie od jego zdolności kredytowej.

Dla przedsiębiorstw skorzystanie z usług faktora może okazać się też sposobem na obniżenie kosztów własnych - nie muszą bowiem prowadzić samodzielnie ewidencji i windykacji należności. Profesjonalni faktorzy dysponują systemami, których wykorzystanie pozwala klientom na poprawę kondycji finansowej i wypłacalności dłużników oraz na ograniczenie własnych działów rozliczeniowo-księgowych.

Faktoring minimalizuje ponadto negatywne skutki inflacji oraz różnic kursowych w eksporcie poprzez inkasowanie należności w krótkim czasie po dostarczeniu towarów lub usług.

Koszty usługi

Klienci mogą uzyskać średnio 80% wartości wystawionych faktur już w momencie wysłania towarów, a wypłata pozostałej części następuje po zapłacie odbiorcy. Według przedstawicieli branży, koszt związany z faktoringiem jest obecnie tylko niewiele większy niż finansowanie kredytem bankowym. Za obsługę faktoringową pobierane są dwa rodzaje prowizji: prowizja od przekazanych należności oraz odsetki od wypłaconych klientowi zaliczek. Firmy faktoringowe mogą również pobierać dodatkowe opłaty, takie jak prowizja przygotowawcza od rozpatrzonego wniosku. Faktorzy są zainteresowani dłuższą współpracą z firmami. Dlatego umowy zawierane są zwykle na okres roku z możliwością przedłużenia.

Z regresem lub bez

Najczęściej spotykanymi kombinacjami usług faktorów są: finansowanie połączone z przejęciem ryzyka (faktoring pełny lub bez regresu) lub finansowanie bez przejęcia ryzyka (faktoring niepełny lub z regresem) z pozostałymi czynnościami. Finansowanie jest pożyczką, której udziela faktor swemu klientowi na podstawie wykupionych nieprzeterminowanych wierzytelności. Zadłużenie klienta z tytułu tego finansowania jest spłacane przez jego odbiorców poprzez regulowanie należności z tytułu zakupionych towarów lub usług. Im więcej jest tych wierzytelności i im większa pewność ich ściągnięcia - tym wyższe finansowanie może być udostępnione klientowi.

Faktoring pełny wiąże się z ubezpieczeniem należności za faktury i wymaga często zaangażowania w umowę trzeciej strony: ubezpieczyciela. Istnieją firmy specjalizujące się w tego typu działalności. Według Krzysztofa Kuniewicza z Bibby Factors, należy się jednak liczyć z większymi kosztami faktoringu i nieco dłuższą procedurą realizowania finansowania. Często są wymagane dodatkowe dokumenty dotyczące kontrahentów klienta, potrzebne do sprawdzenia ich wiarygodności. Ponadto w przypadku gdy ciężar ryzyka przejmuje na siebie faktor, musi on podjąć działania zabezpieczające go przed ewentualnymi stratami, co może przełożyć się na ograniczenie grona firm mogących skorzystać z usługi. Zaletą faktoringu bez regresu jest całkowite odciążenie klienta z konsekwencji, jakie mogą pojawić się w następstwie niewypłacalności jego odbiorców.

Faktoring z regresem pomija dodatkowe czynności administracyjne, związane z ubezpieczeniem należności, nie angażuje odbiorców klienta i dostarcza firmie natychmiastowego zastrzyku gotówki. Regres odnosi się do sytuacji, w której odbiorca nie dotrzyma warunków umowy z klientem faktora i - po upływie udzielonego mu odroczonego terminu płatności - nie ureguluje należności. Wówczas finansowanie przekazane na poczet takiej niezapłaconej faktury kompensowane jest z dostępnych środków klienta znajdujących się na koncie faktora. Po uregulowaniu należności przez odbiorcę, środki ponownie przelewane są na konto klienta.

Głównie firmy produkcyjne

Według KIF, typowy adresat faktoringu to firma: prowadząca sprzedaż z odroczoną płatnością, o dużym zapotrzebowaniu na elastyczne finansowanie, utrzymująca stałą współpracę z odbiorcami, realizująca ekspansywną strategię zwiększenia obrotów m.in. poprzez stosunkowo długie terminy płatności. Według prezes Polfactor Elżbiety Urbańskiej, faktoring powinien przede wszystkim finansować firmy produkcyjne mające wielu stałych odbiorców. Jednocześnie oferujące terminy płatności nie dłuższe niż 120 dni. Usługi oferowane przez faktorów pomagają w utrzymaniu płynności finansowej coraz większej liczbie przedsiębiorstw, między innymi z branż: komputerowej, meblowej, farmaceutycznej, tekstylnej i spożywczej.

Różnice między faktoringiem a kredytem bankowym

Faktoring

- finansowana jest transakcja

- zabezpieczenie stanowią wierzytelności handlowe, weksel własny in blanco

- brak zadłużenia - koszty faktoringu to prowizja i oprocentowanie

- oparty na dużej liczbie podmiotów - pierwotny wierzyciel (klient) i dłużnicy

- finansuje zarówno przeszłe, jak i przyszłe zdarzenia

- możliwość stałego monitorowania procesu sprzedaży

Kredyt bankowy

- finansowany jest podmiot gospodarczy

- wymaga zabezpieczenia rzeczowego lub poręczenia

- pociąga za sobą stałe obciążenie kredytobiorcy z tytułu spłaty kredytu i odsetek

- oparty jest wyłącznie na jednym podmiocie gospodarczym - kredytobiorcy

- finansuje przyszłe zdarzenia gospodarcze - produkcję i sprzedaż

- brak możliwości stałego monitorowania działalności kredytobiorcy

Rodzaje faktoringu:

Według kryterium podmiotu ponoszącego ryzyko niewypłacalności dłużnika:

- Faktoring właściwy (pełny, bez regresu) - faktor przejmuje ryzyko niewypłacalności dłużnika. Jeżeli dłużnik nie ureguluje zobowiązania, faktorowi nie przysługuje prawo regresu w stosunku do zbywcy.

- Faktoring niewłaściwy (niepełny, z regresem) - ryzyko niewypłacalności dłużnika nie przechodzi ze zbywcy na faktora. W razie niewypłacalności dłużnika, faktorowi przysługuje prawo regresu do zbywcy.

- Faktoring mieszany (z częściowym regresem) - ryzyko niewypłacalności dłużnika jest dzielone pomiędzy faktorem i zbywcą. Strony ustalają, w jakich przypadkach i w jakim stopniu ryzyko niewypłacalności dłużnika obciąża daną stronę.

Według kryterium formy rozliczenia:

- Faktoring zaliczkowy (pożyczkowy) - w chwili nabycia wierzytelności faktor wypłaca zbywcy zaliczkę. Rozliczenie następuje z chwilą wymagalności wierzytelności lub w uzgodnionej przez strony dacie (maturity faktoring) bądź w chwili spłaty wierzytelności przez dłużnika (pay as payed faktoring).

- Faktoring dyskontowy - rozliczenie dokonywane jest "z góry", w formie zdyskontowania wierzytelności za okres od dnia ich nabycia do dnia wymagalności lub ustalonego przez strony terminu.

- Faktoring płatności - faktor wypłaca należność zbywcy dopiero w terminie wymagalności wierzytelności lub po zainkasowaniu spłaty od dłużnika. W tym przypadku faktor nie finansuje zbywcy, lecz świadczy na jego rzecz usługi dodatkowe związane z inkaso wierzytelności.

Według kryterium informowaniu dłużnika o przeniesieniu wierzytelności:

- Faktoring jawny (otwarty) - bezpośrednio po podpisaniu umowy między faktorem i zbywcą, dłużnik zostaje o tym fakcie powiadomiony.

- Faktoring cichy (tajny, zamknięty) - dłużnik nie zostaje powiadomiony o przejęciu wierzytelności przez faktora. Stosowany bywa w przypadku obaw, że ujawnienie faktu korzystania z faktoringu może wpłynąć negatywnie na stosunki handlowe między zbywcą i dłużnikiem.

- Faktoring półotwarty - zawiadomienie o przejęciu wierzytelności przez faktora zostaje przekazane dłużnikowi w momencie wezwania go do zapłaty należności (wysłania faktur).