Można kupić, można sprzedać

Opcje podzielić można na dwie najważniejsze grupy: kupna (call) oraz sprzedaży (put). Opcje call dają nabywcy prawo (nie obowiązek!) do kupna określonych aktywów po z góry wyznaczonej cenie. Opcja put daje prawo do sprzedaży aktywów bazowych.

Ta sama definicja będzie brzmiała inaczej, jeśli spojrzymy na nią oczami wystawcy opcji. Przez opcje kupna należy rozumieć zobowiązanie wystawcy do wypłacenia kwoty rozliczenia wyznaczonej jako różnica pomiędzy ceną rozliczeniową a ceną wykonania. Zobowiązanie to zatem istnieje wyłącznie w momencie, gdy ostateczna cena/kurs instrumentu bazowego jest wyższa od ceny wykonania właściwej dla danej opcji. Z kolei jeżeli w dniu wygaśnięcia cena rozliczeniowa jest mniejsza lub równa cenie wykonania, zobowiązanie wystawcy wygasa.

Dla sprawnego posługiwania się tymi instrumentami zrozumienie mechanizmu wbudowanego zarówno w opcję kupna, jak i opcję sprzedaży oraz relacji zysk/strata zarówno w przypadku nabywcy, jak i wystawcy wydaje mi się kluczowym zagadnieniem.

Ile zarobimy, ile stracimy

Prześledźmy zatem sytuację inwestora, który zdecydował się kupić opcję kupna (call). Załóżmy, że opcja call na indeks WIG20 z ceną wykonania na poziomie 1300 pkt kosztuje 50 zł (dla ułatwienia pomijam istnienie wszelkich mnożników). Relacje zysk/strata w tym przypadku obrazuje rys. 1.

Inwestor wykona zatem kupioną opcję, gdy w dniu wygaśnięcia kurs indeksu będzie wyższy niż 1300 pkt. Aby pokryć koszt zakupu opcji kurs instrumentu bazowego musi być większy lub równy 1350 pkt. Każdy kurs powyżej tak wyznaczonej ceny równowagi stanowi dla inwestora czysty zysk (oczywiście pomijam tutaj prowizję maklerską, która jednak w przypadku opcji nie ma zbyt dużego znaczenia). Dla indeksu na poziomie 1500 pkt osiągnięta rentowność inwestycji prezentuje się rzeczywiście imponująco. Należna nam wypłata to 200 złotych (obliczona właśnie jako różnica pomiędzy ceną rozliczeniową, a ceną wykonania). Odliczając wartość wkładu początkowego (50 zł) otrzymujemy zysk netto na poziomie 150 zł, co daje nam rentowność rzędu 300%. Z kolei w przypadku realizacji negatywnego scenariusza nasza strata nigdy nie przekroczy sumy, jaką zainwestowaliśmy na początku w kupno opcji, a więc w naszym przykładzie 50 zł; niezależnie od tego czy kurs rozliczeniowy będzie niższy od ceny wykonania o 100, 200 czy więcej punktów. Wtedy po prostu nasza opcja "traci ważność".

Wystawca liczy inaczej

Zupełnie odmiennie wygląda sytuacja inwestora, który sprzedał/wystawił wspomnianą opcję. On, w przeciwieństwie do nabywcy, liczy, iż kurs indeksu nie wzrośnie powyżej 1350 pkt. Jeżeli kurs WIG20 będzie niższy od 1300 pkt, jego zyskiem będzie 50 zł otrzymane od kupującego. W przedziale 1300-1350 pkt zysk wystawcy maleje stopniowo z 50 zł do zera. Od 1350 pkt wypłacane przez wystawcę zobowiązanie przewyższa uzyskaną premię (50 zł), a więc ponosi on stratę. Dla analizowanego wcześniej kursu na poziomie 1500 pkt strata netto wystawcy wynosi 150 zł. Relacje te obrazuje rys. 2.

Kto jest w lepszej sytuacji

Na pierwszy rzut oka wydaje się, że sytuacja kupującego jest zdecydowanie korzystniejsza z uwagi na możliwość nieograniczonego zysku i zminimalizowaną wielkość straty. Oczywiście nie jest tak do końca. Nie należy zapominać, że to właśnie wystawca wycenia opcję, szacuje prawdopodobieństwo wzrostu bądź spadku kursu i to on proponuje cenę sprzedaży.Z kolei przez opcję sprzedaży (put) należy rozumieć zobowiązanie wystawcy do wypłacenia kwoty rozliczenia wyznaczonej jako różnica pomiędzy ceną wykonania a ceną rozliczeniową. Inwestor kupujący opcję sprzedaży ma nadzieję, że cena instrumentu bazowego będzie spadać. Efekty zakupu oraz sprzedaży opcji put są analogiczne jak w przypadku opcji call. Zakładając zatem, że opcja sprzedaży na indeks WIG20 z ceną wykonania 1300 pkt kosztuje 40 zł, nabywca osiągnie zysk netto, gdy kurs indeksu będzie niższy od 1260 pkt. Dla indeksu na poziomie 1200 pkt jego zysk netto to 60 zł (100 zł od wystawcy - 40 zł cena opcji). Tyle też będzie wynosiła strata wystawcy powyższej opcji. Opcja nie będzie wykonana (wystawca zatrzyma wpłaconą premię: 40 zł), gdy kurs będzie wyższy lub równy 1300 pkt.