Kontrolerzy NIK zbadali, jak PKP gospodarowała budynkami i gruntami w latach 2001-2004. Jeszcze w 2000 r. rząd zdecydował o podziale dawnego przedsiębiorstwa państwowego na 31 firm oraz jedną spółkę matkę. PKP S.A. - bo o niej mowa, miała zająć się rozdziałem mienia między spółki córki oraz sprzedażą niepotrzebnych aktywów.

Izba wykazała, że proces ten przebiegał nieudolnie. Na koniec 2004 r. PKP wciąż nie uregulowała stanu prawnego 53% ze 108 tys. ha nieruchomości. Oznacza to, że firmy przewozowe i zarządcy infrastruktury po czterech latach od reformy nie dostali majątku niezbędnego do funkcjonowania. "Wniesienie do spółek w ciągu czterech lat około 1,1% przeznaczonych do zagospodarowania nieruchomości jest poważnym zagrożeniem dla powodzenia restrukturyzacji majątkowej PKP" - czytamy w raporcie.

NIK krytykuje kolej za brak koncepcji zarządzania aktywami. - Przecież w przypadku aż 30% gruntów kolej nie wystąpiła nawet z wnioskiem o przewłaszczenie - mówi Jacek Jezierski, wiceprezes Izby. Przez cztery lata PKP udało się sprzedać majątek wart zaledwie 374,2 mln zł (6,7% wartości rzeczowych aktywów trwałych). Izba ocenia, że jest to m.in. efekt błędnej polityki wobec inwestorów - m.in. zbyt krótkich terminów na złożenie ofert. O potrzebnych zmianach władze PKP rozmawiały z deweloperami na początku tego roku. W efekcie stworzono plan operacyjny zarządu na 2005 r., w którym dużo miejsca poświęcono sprawom majątkowym. Dokument mówi m.in. o planach sprzedaży nieruchomości komercyjnych wartych 148,1 mln zł.

Izba zwróciła także uwagę na nieskuteczną windykację opłat od dzierżawców gruntów i budynków PKP. Na koniec listopada 2004 r. udział przeterminowanych należności z tego tytułu przekroczył 40%. NIK szacuje, że przy większej staranności, kolei uda się odzyskać 78,8 mln zł. PKP zapewnia, że nawiązała współpracę z Krajowym Rejestrem Długów oraz prywatnymi windykatorami.

Innym problemem jest dewastacja niezabezpieczonego majątku PKP. Kontrolerzy NIK oszacowali, że straty z tego tytułu w 2004 r. wyniosły 1,15 mln zł. To mało, w porównaniu z księgową wartością wszystkich trwałych aktywów rzeczowych netto (4 mld zł). - Tyle jednak, że nikt nie dokonał jeszcze aktualizacji tej sumy w oparciu o ceny rynkowe - podkreśla J. Jezierski.