Warto myśleć o węglu!

Możliwość produkcji paliw płynnych z węgla to wielka szansa dla polskiej gospodarki, także jeżeli chodzi o bezpieczeństwo dostaw paliwa do kraju. To też szansa dla Śląska

Wprowadzeniem do tematyki węgla niech będzie szeroko dyskutowany w mediach europejskich i światowych apel prof. Martina Reesa, przewodniczącego Towarzystwa Królewskiego w Londynie. Zdecydował się on na publiczną prezentację tezy o potrzebie stworzenia międzynarodowego programu badań nad możliwościami ograniczenia emisji gazów cieplarnianych. Tym samym rozpoczął debatę naukową o pilnej potrzebie sprostania rosnącemu światowemu zapotrzebowaniu na energię.

Różne koncepcje bezpieczeństwa energetycznego

Otwierając dyskusję, profesor Rees wskazał inne od obecnie występujących w Europie, jednak równie istotne i ciekawe podejście do zagadnienia bezpieczeństwa energetycznego. Uczynił to w dobrym momencie. Wydatki publiczne przeznaczone na badania związane z energetyką od połowy lat 80. ubiegłego stulecia zmalały o połowę. Jednocześnie, według szacunków Międzynarodowej Agencji Energii, globalny wzrost zapotrzebowania na energię osiągnie do 2030 roku zawrotne tempo około 50 proc.

Teza postawiona w tytule wydaje się jedynie pozornie sprzeczna z głównym celem działań prof. Martina Reesa postulującego (co chwalebne) ograniczenie emisji gazów cieplarnianych. Być może niebawem okaże się, że świat po raz kolejny skupi swoją uwagę na węglu. Znamy bowiem nie od dziś statystyki dotyczące europejskich i światowych potentatów węglowych. Wiemy także, jaka jest pozycja naszego kraju w owych statystykach (polskie zasoby węgla oceniane są nawet na 300 lat).

Staruszek węgiel już raz okazał swoją wartość, umożliwiając Europie spektakularną rewolucję przemysłową, opartą przecież w znacznym stopniu na wykorzystaniu maszyn parowych zasilanych węglem, masowo wydobywanym w szybko powstających w owym czasie kopalniach. Kolejne odkrycia nauki w służbie energetyki i przemysłu, w tym wykorzystanie atomu, spowodowały, że zapominaliśmy o zasługach tego nośnika energii i przestaliśmy myśleć o jego ukrytych możliwościach, eksploatując go na przestrzeni dziesięcioleci w formie niewiele udoskonalonej. Dodatkowo łatwość uzyskania i niska cena innych niż węgiel paliw i surowców energetycznych, w szczególności ropy naftowej i gazu, powodowała zamieranie nielicznych pozbawionych dotacji programów badawczych nad efektywnymi technologiami wykorzystania tego paliwa na przestrzeni kolejnych lat drugiej połowy ubiegłego stulecia.

Wszystko jednak wskazuje na to, że stan ten zmienia się, szczególnie w perspektywie coraz bardziej realnych trudności w łatwym i ekonomicznie efektywnym pozyskiwaniu ropy naftowej i gazu.

Wykorzystanie węgla

a środowisko

Współczesne technologie tzw. czystego węgla pozwalają na znaczące zmniejszenie negatywnego oddziaływania procesów związanych z wykorzystaniem węgla na środowisko naturalne. Prace nad ich rozwojem i wdrożeniem prowadzą m.in. USA i Japonia. Także Komisja Europejska jest nimi zainteresowana. Świadczy o tym powołanie Europejskiej Platformy Technologicznej "Zero emisyjne wytwarzanie energii elektrycznej z paliw kopalnych". Jedną z możliwości, które dają nam nowe technologie przerobu węgla, jest wytwarzanie produktów chemicznych na bazie węgla, w tym różnego rodzaju paliw silnikowych, a także metanolu i wodoru.

Parlament Europejski, w odpowiedzi na wyzwania stojące przed Unią Europejską, zawarł w VII Programie Ramowym Badań i Innowacji mechanizmy umożliwiające dostęp do ogromnych środków na prace badawcze związane z pozyskiwaniem energii w krajach Unii Europejskiej. Są ogromne szanse, że badania pójdą w kierunku hi-tech dla węgla.

Szansa dla naszej gospodarki

Nowe technologie, a w szczególności możliwość produkcji paliw płynnych z węgla, to wielka szansa dla Polski, także jeżeli chodzi o bezpieczeństwo dostaw paliwa do kraju.

Oznacza to także ogromną szansę dla Śląska. Dzięki restrukturyzacji i rewitalizacji kopalń może powstać wiele nowych miejsc pracy. Technologie czystej energii umożliwią zagospodarowanie nadwyżek węgla, a tym samym lepsze wykorzystanie potencjału produkcyjnego czynnych kopalń, co może uchronić dużą ich cześć przed zamknięciem. Jednocześnie zwiększy się niezależność gospodarcza i polityczna Polski od importu zagranicznych surowców do produkcji paliw. To w końcu okazja do eksportu nowych rozwiązań technologicznych (np. Ukraina i inne kraje).

Wśród omawianych technologii szczególny nacisk kładzie się na nowoczesne sposoby wydobycia i przerobu węgla z gazyfikacją podziemną na czele. Zaczynamy wracać do wyliczeń opłacalności pozyskiwania benzyny z węgla. Dotychczas wźgiel był wykorzystywany głównie jako surowiec do produkcji energii elektrycznej i ciepła. Z jednej strony kres możliwości technicznych wzrostu sprawności wykorzystania węgla w klasycznych układach spalania, a z drugiej strony poważne zagrożenie bezpieczeństwa dostaw paliw płynnych spowodowały wzrost zainteresowania węglem jako surowcem chemicznym. W nowych technologiach wytwarzania paliw płynnych (silnikowych, metanolu, syntetycznego gazu ziemnego) możliwe jest znacznie efektywniejsze wykorzystanie węgla. Jednocześnie można w ten sposób poprawić bilans paliw dostarczanych na rynek.

Konieczne

działania strategiczne

Należy zatem szybko stworzyć zarówno warunki polityczne, ekonomiczne, jak i techniczne dla szerokiej implementacji czystych technologii węglowych.

W tym celu konieczne jest podjęcie wielu działań strategicznych, takich jak:

- opracowanie spójnej polityki energetycznej kraju, uwzględniającej temat wydobycia i zagospodarowania węgla oraz ewentualnej konkurencji importu. Pod polityką energetyczną należy rozumieć także rynek paliw gazowych (gaz ziemny) i silnikowych (benzyna, diesel), dla których węgiel może stać się również ważnym źródłem surowcowym. W tym zakresie wymagany jest silny impuls wymuszający inne myślenie oraz stymulujący związki górnictwa, energetyki i chemii;

- uwzględnienie w planach rozwoju górnictwa zmieniającego się jakościowo zapotrzebowania na węgiel ze względu na możliwe wdrożenie nowych technologii energetycznych, jak i potrzeby przemysłu chemicznego. (Na przykład w Chinach buduje się obecnie ok. 20 zakładów zgazowania węgla dla potrzeb przemysłu chemicznego w celu przynajmniej częściowego uniezależnienia się od importu gazu i ropy);

- biorąc pod uwagę, że ok. 1/3 krajowej zainstalowanej mocy energetycznej powinna zostać zmodernizowana w najbliższym czasie oraz że przewiduje się dalszy wzrost zapotrzebowania na energię (po 2010 r.), konieczne jest stworzenie, oprócz polityki energetycznej kraju, także operacyjnego programu implementacji "czystych technologii węglowych". Plan taki winien obejmować zarówno konieczne działania techniczne po stronie górnictwa, jak i energetyki, która będzie musiała spełnić coraz ostrzejsze wymagania ekologiczne. Plan ten winien być skoordynowany z programem restrukturyzacji chemii ciężkiej, ponieważ wytwarzanie paliw płynnych związane jest przede wszystkim z tym sektorem.

Na węglu

można zarabiać!

Wszystko wskazuje na to, że Polska ma szansę zarabiać teraz i w przyszłości na węglu, tak jak Norwegia na ropie i gazie. Dodatkowo pozostając w zgodzie z bezspornie słusznie podwyższanymi rygorami, normami ekologicznymi wydobycia i eksploatacji paliw stałych. Wykorzystajmy tę sposobność, nie tracąc z pola widzenia również innych możliwości pozyskiwania paliw i energii, pamiętając również o efektywności energetycznej atomu.

fot. Anna Węglewska

Przewodniczący Sejmowej Komisji Gospodarki

CV

Maks Kraczkowski

Przewodniczący Sejmowej Komisji Gospodarki

Do parlamentu został wybrany w 2005 r. z listy Prawa i Sprawiedliwości

Z wykształcenia jest prawnikiem. Wkrótce będzie bronił doktorat w Katedrze Prawa Pracy na Uniwersytecie Warszawskim

Jest sekretarzem rady politycznej PIS

Od listopada 2002 r. był radnym m. st. Warszawy

Jest też przewodniczącym Podkomisji Stałej do spraw Trybunału

Konstytucyjnego