Otwarcie na świat znacznie wzbogaci ofertę dla inwestorów

Otwarcie dla polskich inwestorów światowych rynków kapitałowych będzie przełomowym wydarzeniem. Postawi do ich dyspozycji szeroką gamę różnorodnych instrumentów finansowych o dużej płynności. Część z nich, jak akcje czy obligacje, jest dostępna na warszawskiej giełdzie, inne będą zupełną nowością, np. opcje czy ETF-y.

Lokowanie pieniędzy za granicą początkowo może nie być łatwe. Inwestorzy będą musieli się zapoznać z funkcjonowaniem i specyfiką nieznanych dotąd produktów i rynków.

Na światowych giełdach handluje się obecnie akcjami ponad 30 tys. spółek, obligacjami ponad 10 tys. firm, rządów i jednostek samorządu lokalnego. Łączne obroty akcjami wyniosły w minionym roku 26,6 bln USD, natomiast na rynku obligacji obroty zamknęły się kwotą 3,6 bln USD (należy jednak pamiętać, że głównym segmentem, na którym dokonuje się transakcji instrumentami dłużnymi, jest rynek międzybankowy, a nie giełda). Odrębny rozdział to kontrakty pochodne. Mają one różne wartości, dlatego obroty na tym rynku lepiej mierzyć wolumenem. Pięć podstawowych instrumentów pochodnych generuje prawie czteromiliardowy wolumen.

Akcje

Akcje są dobrze znane naszym inwestorom. Można jednak wskazać istotne różnice między naszym parkietem a zagranicznymi. Światowe giełdy oferują zdecydowanie większą płynność, a także zróżnicowanie sektorowe notowanych walorów. U nas prawie nieobecne są spółki defensywne, które w czasach kiepskiej koniunktury uważane są za atrakcyjną propozycję inwestycyjną. Ważne jest też to, iż spółki na rynkach rozwiniętych prowadzą wieloletnią politykę dywidendową, w ramach której inwestorzy co roku (co kwartał w Stanach Zjednoczonych) otrzymują dochód z tytułu posiadania akcji. Bessa na rynkach sprawia, że do dywidend inwestorzy przywiązują coraz większą wagę. W przypadku gdy posiadane akcje przynoszą straty, wypłacana dywidenda w pewnym stopniu je rekompensuje. I właśnie dość stabilna polityka dywidendowa odróżnia światowe rynki akcji od naszego.

Instrumentem powiązanym z akcjami jest krótka sprzedaż (short sale), w praktyce prawie nieobecna na polskim parkiecie. Pozwala ona zarabiać na spadkach cen, gdyż pożyczone akcje sprzedajemy na giełdzie z nadzieją, że później - aby je oddać - odkupimy je taniej. Jeśli rzeczywiście to się uda, osiągamy zysk. O popularności krótkiej sprzedaży na świecie świadczy fakt, że wiele dynamicznych wzrostów w czasie fal zniżkowych tłumaczy się właśnie zamykaniem (realizacją zysków) krótkich pozycji.

Bez wątpienia najbardziej atrakcyjnym rynkiem akcji zarówno ze względu na płynność, jak i bogactwo wyboru notowanych spółek, jest nowojorska giełda NYSE. Jej kapitalizacja jest mniej więcej równa kapitalizacji pięciu kolejnych największych giełd. Jeśli do tego dodać Nasdaq, rynek dla spółek nowych technologii, na którym notowanych jest ponad 4 tys. spółek, Stany Zjednoczone wydają się bezkonkurencyjne w prezentowanej ofercie.

Obligacje

W Polsce zainteresowanie obligacjami ze strony inwestorów indywidualnych ogranicza się niemal wyłącznie do papierów emitowanych przez Skarb Państwa, które są dostępne w ofercie publicznej, na giełdzie, a dla dużych graczy również na rynku międzybankowym. Dużo gorzej jest z papierami firm. Na GPW niedawno zadebiutowały obligacje zamienne ComArchu, ale dotychczasowa płynność uniemożliwia w praktyce inwestowanie w nie. Dlatego osobom nastawionym na bezpieczne inwestycje dostęp do światowych rynków znacznie poszerzy możliwość wyboru. Najbogatszą ofertą notowanych obligacji dysponuje parkiet luksemburski, gdzie handluje się ponad 3 tys. obligacji o wartości ponad 4 bln USD. Z bardziej znanych rynków bogatą ofertę mają też nowojorska NYSE i londyńska LSE.Fundusze inwestycyjne i ETF-y

Odrębną kategorią instrumentów są jednostki funduszy inwestycyjnych oraz tzw. ETF (Exchange Traded Fund). Inwestor, któremu wydaje się, że oferta rodzimych funduszy jest bogata, dostanie prawdopodobnie zawrotu głowy, gdy zapozna się z możliwościami, jakie daje inwestowanie w USA. W ponad 7 tys. amerykańskich funduszy zgromadzonych jest ok. 60% środków ulokowanych we wszystkich takich podmiotach na świecie, czyli ok. 3,6 bln USD. Wśród zalet funduszy można wymienić konkurencyjne względem innych lokat dochody, bezpieczeństwo powierzonych specjalistom oszczędności, szybki do nich dostęp i dywersyfikację ryzyka. Pozwalają one gromadzić nawet niewielkie sumy, stając się atrakcyjną ofertą dla początkujących i mniej zamożnych inwestorów.

Specyficzną formą funduszu inwestycyjnego są ETF-y, czyli produkty notowane na giełdzie, zapewniające bezpośrednią inwestycję w wybrany indeks giełdowy. Są to instrumenty bardzo proste, gdyż w jednej transakcji można nabyć cały indeks, a potem swobodnie obracać nim na rynku (możliwe jest wielokrotne kupno i sprzedaż w ciągu jednego dnia, więc instrument ten ma cechy spekulacyjne). W czasach dekoniunktury na giełdzie ujawnia się dodatkowa zaleta ETF--ów: można je sprzedawać "na krótko". Inwestorzy akceptujący większe ryzyko mają możliwość "lewarowania" się za pomocą kredytu. W Europie dwa największe rynki ETF-ów to Deutsche Börse i Euronext. Pod względem wielkości aktywów dominują ETF-y na wskaźniki: S&P500 i Nasdaq 100.

Instrumenty pochodne

Ostatnia kategoria produktów dostępnych na międzynarodowych rynkach to derywaty. Są one najbardziej skomplikowanym instrumentem finansowym i poleca się je inwestorom obytym już z giełdą. Gama derywatów dostępnych w Polsce stale się powiększa, ale w rzeczywistości płynność umożliwia tylko handel kontraktami na indeks WIG20 i na akcje kilku spółek. Dużo bogatszą ofertę mają rozwinięte rynki terminowe. Najpopularniejsze derywaty notowane na giełdach to kontrakty opcyjne i futures na: indeksy rynków akcji (np. S&P 500, Nasdaq 100, Dow Jones Industrial Average, NIKKEI 225, Dow Jones Eoru Stoxx 50), akcje, stopy procentowe (np. depozyty eurodolarowe, bony skarbowe, stawki Libor), waluty, towary (np. pszenica, kakao, kukurydza, półtusze wieprzowe), surowce (np. miedź, srebro, platyna), energię (np. ropa, gaz ziemny), a także warranty i kontrakty swap. Największe rynki terminowe, umożliwiające obrót tymi instrumentami, to: Eurex, Chicago Mercantile Exchange (CME), Chicago Board of Trade (CBoT) oraz Euronext LIFFE. Informacje o produktach, jakie oferują, brokerach, za pośrednictwem których można zawierać transakcje, oraz obszerne materiały edukacyjne można znaleźć na stronach poszczególnych giełd (tabela 1). W statystykach za 2001 rok wprawdzie znacznie wyprzedza konkurencję Korea Stock Exchange (KSE), ale tam inwestorzy nie mają zbyt dużej gamy instrumentów do wyboru - obrót ogranicza się praktycznie tylko do kontraktów opcyjnych na indeks KOSPI 200.

Oto największe zalety inwestowania w instrumenty pochodne:

- możliwość ograniczania ryzyka

- alternatywne formy wyboru instrumentów dla spekulantów

- dźwignia finansowa

- niższe koszty transakcyjne

- często lepsza płynność niż na rynku instrumentu bazowego

- bardzo łatwa do wykorzystania możliwość krótkiej sprzedaży.

Wysokie bezpieczeństwo obrotu i pewność wywiązania się z zawartych na giełdach derywatów kontraktów zapewniają izby rozliczeniowe, których jednym z głównych zadań jest monitorowanie rachunków i rozliczanie zawartych transakcji po każdej sesji.

Tego u nas nie ma

ETF zostały głównie stworzone z myślą o: inwestorach z nastawieniem spekulacyjnym, chcących szybko reagować na sytuację na rynku, inwestowaniu w dłuższym terminie zgodnie z indeksem, drobnych inwestorach bez większego doświadczenia na rynku kapitałowym, inwestorach, chcących zabezpieczyć własny portfel akcji lub dokonywać transakcji arbitrażowOpcja, w przeciwieństwie do kontraktu terminowego, stwarza możliwość nabycia prawa (nie obowiązku), kupna lub sprzedaży danego instrumentu bazowego w przyszłości po określonej cenie. W praktyce oznacza to ograniczenie ryzyka do kwoty wpłaconego depozytu (premii).

W zależności od tego, czy prawo dotyczy kupna, czy sprzedaży, wyróżnia się dwa rodzaje opcji:

opcję kupna (inaczej: opcja call) - można ją nabyć albo wystawić

opcję sprzedaży (inaczej: opcja put) - można ją nabyć albo wystawić

Opcje dzielimy na dwie kategorie w zależności od możliwości jej wykonania:

opcja amerykańska - transakcja może być dokonana w dowolnym dniu do dnia wygaśnięcia;

opcja europejska - transakcja może być dokonana jedynie w dniu wygaśnięcia.

Opcje wystawiane są na różne instrumenty bazowe i w zależności od tego wyróżniamy:

opcje walutowe (instrumentem bazowym jest waluta);

opcje akcyjne (instrumentem bazowym jest akcja);

opcje procentowe (instrumentem bazowym może być obligacja, bon skarbowy, depozyt itp.);

opcje indeksowe (instrumentem bazowym jest indeks giełdowy).