Potrzeba nowej definicji roli audytu wewnętrznego

Korporacje coraz większą uwagę przywiązują do mechanizmów

kontrolnych i procesów zarządzania ryzykiem

Łatwe i proste rozwiązania nie dawały już wystarczającej pewności, że organizacja funkcjonuje zgodnie z oczekiwaniami. W konsekwencji zarządzający w coraz bardziej świadomy sposób zaczęli podchodzić do kwestii zarządzania ryzykiem, na które narażona jest organizacja funkcjonująca w dynamicznie zmieniającym się otoczeniu.

Do znacznego wzrostu zainteresowania procesem zarządzania ryzykiem i systemami kontroli wewnętrznej oraz miejscem audytu wewnętrznego w tym procesie przyczyniły się w ostatnich latach skandale finansowe w Stanach Zjednoczonych i Europie. Wiele wskazuje na to, że były konsekwencją braku właściwych mechanizmów kontrolnych. W odpowiedzi w USA wprowadzono regulacje ustawowe - Sarbanex-Oxley Act - zawierające obowiązek wdrożenia i przeprowadzenia przez zarząd samooceny systemu kontroli wewnętrznej. Ponadto spółki podlegają w tym zakresie niezależnej ocenie przeprowadzanej przez audytora zewnętrznego. W Europie od tego momentu trwają dyskusje nad wypracowaniem wspólnego, harmonijnego podejścia w zakresie systemów kontroli wewnętrznej. Na obu kontynentach aktywnie poszukiwane są metody zapewnienia, że w przyszłości afery o tak dotkliwych konsekwencjach nie będą miały miejsca. Kluczową kwestią stało się odzyskanie zaufania rynków kapitałowych do mechanizmów kontrolnych.

Wzmocnienie znaczenia mechanizmów kontrolnych oraz zmiany w postrzeganiu procesów zarządzania ryzykiem w przedsiębiorstwie miały bezpośredni wpływ na przedefiniowanie roli audytu wewnętrznego w spółce. W wielu spółkach wymagania w stosunku do audytu wewnętrznego przekroczyły już znacznie tradycyjne pojmowanie jego roli. Funkcja audytu wewnętrznego przestaje być wyłącznie skoncentrowana na weryfikacji, czy działania podejmowane w organizacji zgodne są z przyjętymi w niej procedurami. Ponadto firmy dostrzegły, że komórka audytu wewnętrznego może generować wartość nie tylko poprzez wykrywanie oszustw, ale przede wszystkim dzięki większej koncentracji na czynnikach ryzyka zagrażających organizacji. Wykorzystując systematyczne i zdyscyplinowane podejście audyt może się przyczyniać także do doskonalenia procesu zarządzania ryzykiem.

Ale jeszcze w wielu przypadkach obecne jest tradycyjne postrzeganie audytu wewnętrznego, które nie docenia wartości, jaką może on wnieść do organizacji. Zarządzający często wykorzystują komórkę audytu do realizacji doraźnych zadań koncentrujących się na wykrywaniu potencjalnych oszustw, marginalizując jego rolę w organizacji.

Zarządzający coraz częściej dostrzegają, że działalność audytu wewnętrznego może przysporzyć wartości i przyczynić się do usprawnienia jej działalności operacyjnej. Organizacje odchodzą powoli od instrumentalnego wykorzystywania funkcji audytu wewnętrznego w stronę aktywnego włączania jego działań w doskonalenie procesu zarządzania ryzykiem i kontroli. Pojawia się więc pytanie: jakie działania muszą podjąć spółki zainteresowane wdrożeniem takiej zmiany?

Audyt wewnętrzny

a cele organizacji

Aby audyt wewnętrzny przyczyniał się do wzrostu wartości organizacji, jego rola powinna odzwierciedlać oczekiwania akcjonariuszy. Misja, cele i zadania audytu wewnętrznego powinny wypływać z przyjętej strategii organizacji. Filozofia działania natomiast powinna koncentrować się na czynnikach ryzyka. Funkcjonowanie audytu wewnętrznego powinno być również mierzalne i podlegać bieżącej i okresowej ocenie.

Rosnące wymagania

Komórka/departament audytu wewnętrznego powinny posiadać odpowiednie zasoby i umiejętności umożliwiające realizację swojej nowej roli. W związku z tym wymagania w stosunku do audytorów wewnętrznych są coraz większe. Audytor powinien rozumieć procesy zachodzące w spółce i jej otoczeniu, rozumieć ryzyko, na jakie narażona jest organizacja, i znać efektywne metody zapobiegawcze. Audytor powinien potrafić oszacować prawdopodobieństwo wystąpienia negatywnych zjawisk i ich wpływ na organizację. Powinien umieć stosować nowoczesne narzędzia informatyczne i techniki analizy danych i być gotowym do ciągłego podnoszenia swoich kwalifikacji. Fundamentem dla pracy audytora jest jednak niezależność i należyta staranność zawodowa przy wykonywaniu swoich obowiązków.

Przysporzenie wartości

Efektywnie działająca komórka audytu wewnętrznego może przynieść wymierne korzyści ekonomiczne. Poprzez ocenę procedur odnoszących się do procesów operacyjnych zachodzących w organizacji na bazie zidentyfikowanych czynników ryzyka i oczekiwanych celów operacyjnych audyt wewnętrzny może się przyczynić do ich usprawnienia. A w konsekwencji do bardziej efektywnego wykorzystania zasobów będących w posiadaniu organizacji i zmniejszenia poziomu ponoszonych kosztów.

Poprzez systematyczną i konsekwentną ocenę procesu zarządzania ryzykiem audyt wewnętrzny może się przyczyniać również do optymalizacji osiąganych przychodów poprzez eliminację, ograniczenie lub zabezpieczenie najbardziej istotnych źródeł przychodów, często związanych ze znacznym ryzykiem.

Ogólnie mówiąc: nowoczesny audyt wewnętrzny w istotny sposób może się przyczynić do rozwoju organizacji, choć często firmy nie dostrzegają szerokich możliwości, jakie może jej zaoferować.

Audyt wewnętrzny

w procesie

zarządzania ryzykiem

Rolą audytu wewnętrznego w spółce powinno być wspieranie zarządu i kadry kierowniczej w dążeniu do wdrożenia i usprawnienia efektywnego systemu kontroli wewnętrznej i procesu zarządzania ryzykiem poprzez monitorowanie i ocenę adekwatności i skuteczności działań podejmowanych w organizacji. W czasie budowania lub rozwoju komórki audytu wewnętrznego należy się zastanowić, jaką rolę audyt powinien pełnić w organizacji.

Wytyczne w tym zakresie opracował Instytut Audytorów Wewnętrznych, wiodąca organizacja na świecie zajmująca się opracowywaniem i promowaniem standardów. Rolę audytu wewnętrznego w procesie zarządzania ryzykiem w organizacji zdefiniowano uniwersalnie dla organizacji funkcjonujących w różnych uwarunkowaniach kulturowych, gospodarczych i prawnych.

W procesie rozwijania działalności audytu wewnętrznego w firmie warto wesprzeć się również "Międzynarodowymi Standardami Profesjonalnej Praktyki Audytu Wewnętrznego" opracowanymi także przez Instytut Audytorów Wewnętrznych.

Czas na zmiany

Najlepsze przedsiębiorstwa od zawsze poszukiwały coraz bardziej skutecznych metod wspomagających organizację w osiąganiu założonych celów i służących poprawie osiąganych wyników. Stosowane mechanizmy ewoluowały razem z otoczeniem, które stawiało przed nimi nowe wyzwania. Wzmocnienie znaczenia i roli systemów zarządzania ryzykiem i kontroli wewnętrznej jest kolejnym etapem w rozwoju przedsiębiorstw. Redefinicja roli i miejsca audytu wewnętrznego jest konsekwencją tych zmian. Wzrost znaczenia mechanizmów kontrolnych jest konsekwencją rosnących oczekiwań rynków kapitałowych. Trend ten jest widoczny na całym świecie. W przypadku polskich firm duże znaczenie mają prace UE skoncentrowane na wypracowaniu wspólnego podejścia do systemów zarządzania ryzykiem i kontroli wewnętrznej w organizacji. Ich rezultat może stanowić impuls do rozwoju roli komórek audytu wewnętrznego w spółkach.

Firmy zainteresowane wzmocnieniem systemów kontroli wewnętrznej w organizacji powinny wykorzystać potencjał komórki audytu wewnętrznego. Dobrze zaplanowana i wdrożona zmiana w obszarze roli i funkcjonowania audytu wewnętrznego może zaowocować poprawą działalności operacyjnej, a w konsekwencji polepszeniem wizerunku wśród obecnych i potencjalnych akcjonariuszy/inwestorów, co samo w sobie jest wartością.