Kosztowny i skrajnie nieefektywny system rekompensat

Przykład VAT-u na materiały budowlane pokazuje, że zwroty podatku określonym grupom osób to bardzo kosztowne dla budżetu przedsięwzięcie

Od stycznia tego roku obowiązuje ustawa "o zwrocie osobom fizycznym niektórych wydatków związanych z budownictwem mieszkaniowym". Ma ona niwelować skutki podwyżki VAT na materiały budowlane z 7 do 22 proc. - wprowadzonej w momencie akcesji do Unii Europejskiej. Resort obawiał się, że rekompensaty sięgną miliardów złotych, a urzędy skarbowe zostaną dosłownie zalane wnioskami.

Mały popyt na zwroty

Tak się jednak nie stało. Do końca września do fiskusa trafiło 572,4 tys. wniosków o zwrot. Urzędy rozpatrzyły już niemal połowę z nich. 277,8 tys. podatników dostało pozytywną decyzję. Tylko 689 pechowcom odmówiono rekompensat. W sumie fiskus oddał podatnikom 252,8 mln zł podatku. - Prawdopodobnie nie wszyscy kupujący mieli faktury, niektórych zniechęciła sama procedura - tłumaczy Ryszard Kowalski, prezes Związku Pracodawców-Producentów Materiałów dla Budownictwa.

Koszty żmudnych procedur

Niższe wypłaty nie zmniejszyły jednak kosztów administracyjnych całej operacji. MF informował niedawno posłów, że wyniosą one w tym roku 70 mln zł. Resort wnioskował więc o przeniesienie części środków z budżetowych rezerw celowych na wydatki aparatu skarbowego.

Skąd się biorą takie kwoty? W samej ustawie trudno znaleźć wiarygodną odpowiedź. Zgodnie z przepisami, wypłata pieniędzy musi być poprzedzona decyzją administracyjną, o której trzeba poinformować podatnika listem poleconym. Usługi pocztowe nie generują jednak utraty co piątej złotówki. Inną przyczyną mogą być trudne procedury. Urzędnik powinien porównać faktury złożone przez podatnika z listą grup materiałów, których zakup upoważnia do zwrotu VAT. Wykaz ten stanowi obszerny załącznik do ustawy.

Obowiązek żmudnej weryfikacji faktur miał zabezpieczać fiskusa przed wyłudzeniami. Bez niego MF nie chciało się zgodzić na pomysły zgłaszane w 2005 r. przez posłów SLD i PiS. Ostatecznie, ustawa została uchwalona w atmosferze kampanii przedwyborczej. Jej przepisy weszły w życie w styczniu tego roku. Już w lipcu ministerstwo przygotowało nowelizację ustawy. Uprościć ma formalności - m.in. dzięki temu, że decyzja o zwrocie nie będzie wymagana w przypadku wniosków nie budzących zastrzeżeń. Sejm jednak nie zakończył prac nad projektem.

Łatanie dziur

Eksperci sugerują tymczasem inną przyczynę wysokich kosztów fiskusa. - Jeżeli na jakąkolwiek instytucję nałoży się nowy obowiązek, to każdy zarządzający będzie próbować wykorzystać to do zwiększenia swojego budżetu - przyznaje R. Kowalski. Taką właśnie tezę potwierdzają informacje z resortu. MF alarmował już kilka razy o małych nakładach na "organizację aparatu skarbowego". "Zaplanowane wydatki rzeczowe okazały się niewystarczające, co powoduje, że jednostki organizacyjne znalazły się w sytuacji zagrażającej ich prawidłowemu funkcjonowaniu" - czytamy we wniosku resortu o inne wykorzystanie rezerw.

Choć dane z resortu dowodzą, że zabieranie podatku, by potem go oddawać, jest bardzo nieefektywne, pomysłodawcy tych rozwiązań nie zmienili zdania. - Moim zdaniem, ustawa jest dobra i potrzebna. Pamiętajmy, że pozwala ograniczyć szarą strefę, bo skłania do zbierania faktur. Trzeba jednak zrewidować, skąd się biorą takie koszty - mówi Barbara Marianowska, pomysłodawca projektu PiS w poprzedniej kadencji Sejmu. Rząd planuje za to kolejne zwroty podatków- np. akcyzy zawartej w cenie paliwa rolniczego czy oleju opałowego.

Ustawa o zwrotach VAT wygasa w 2008 r. MF nie przedstawił jeszcze, jakie preferencje podatkowe czekają budownictwo po tej dacie.