Zacznijmy od głośnych słów: „Giełda to kasyno”. Panie Robercie, rzucił pan takie hasło i znalazł się na cenzurowanym inwestorów giełdowych. Jak to jest? Giełda to kasyno czy nie?

Robert Gwiazdowski (R.G.): To zależy, co kupujemy. Jeżeli kupujemy akcje, na przykład podczas IPO, albo na jakąś zaplanowaną inwestycję przez spółkę, którą dobrze oceniamy, a potem zapominamy na jakiś czas, że te akcje kupiliśmy, to można nazwać inwestowaniem. Jak najbardziej. Przypomnę, że do tego giełdy powstały. Powstały po to, żeby mieć sposób pozyskiwania kapitału na różne przedsięwzięcia gospodarcze, niezależnie od bankierów. Takie inwestowanie jak najbardziej ma sens. Problem polega na tym, że jeżeli kupujemy akcje, a potem je sprzedajemy, albo jeszcze shortujemy, to już zaczyna przypominać kasyno.

Reklama
Reklama

Kamil Sobolewski (K.S.): Dla mnie giełda jest ostatnim ogniwem skomplikowanego ekosystemu usług finansowych, który służy wyborowi najlepszych projektów inwestycyjnych i finansowaniu ich w sposób odpowiadający kryteriom merytorycznym, a nie politycznym czy kryteriom konkursu piękności. Ten ekosystem zaczyna się od aniołów biznesu, funduszy venture capital, potem przechodzi do private equity, a na końcu jest giełda, która pozwala sprzedać, upłynnić i wycenić aktywa zgromadzone wcześniej. To bardzo ważne ogniwo. Każda spółka giełdowa ma obowiązek informowania o tym, co robi, jakie kontrakty podpisała, jak się rozwija i jakie ma plany. Akcjonariusze na bieżąco odzwierciedlają te informacje w cenie spółki. Możemy więc zobaczyć, jak profesjonalni inwestorzy, którzy stawiają własne pieniądze, oceniają te pomysły. To nie zmienia faktu, że z punktu widzenia Kowalskiego, który nie zna się na spółkach i projektach inwestycyjnych, częste kupowanie i sprzedawanie akcji może działać jak kasyno. Szczególnie jeśli wykorzystuje się do tego dźwignię finansową i krótką sprzedaż. Ale też w odróżnieniu od kasyna, które służy do marnowania czasu, zwykle w marnym towarzystwie, giełda ma ważną i pożyteczną funkcję społeczną: wybór najlepszych pomysłów spośród tych, z którymi przychodzą ich autorzy.

Czytaj więcej

Spółki z udziałem Skarbu Państwa mogą wypłacić w 2027 r. ponad 30 mld zł dywidend

Granica między graczem a inwestorem wydaje się jednak bardzo cienka.

R.G.: Jeżeli oceniamy różnego rodzaju pomysły i mówimy, że ten pomysł mi się podoba, jest może ryzykowny, ale chcę w niego zainwestować, to świetnie. Ale jestem już tak stary, że pamiętam euforię, kiedy na giełdzie debiutował Petrolinvest. Akcje zasuwały w górę. Moim zdaniem kupowały je OFE, choć być może się mylę. Może ktoś inny zwariował i kupował te akcje, bo nie przeczytał prospektu emisyjnego? W załączniku do prospektu był raport audytora dotyczący prawdopodobieństwa występowania ropy na terenach koncesyjnych. W skali od 1 do 10 prawdopodobieństwo wynosiło 1. Ci ludzie inwestowali w akcje Petrolinvestu czy grali? Mogę podać kolejny przykład. Zakłady Azotowe w Tarnowie pozyskały z giełdy około 300 mln zł. Potem przyszedł kryzys i ich akcje dramatycznie potaniały. Kapitalizacja giełdowa była mniejsza niż pieniądze, które spółka miała na rachunku bankowym. Czy to było racjonalne zachowanie inwestorów? Moim zdaniem nie. Dlaczego mówię, że to czasami jest hazard? Bo drobni inwestorzy nie mają zielonego pojęcia o tym, co dzieje się pod spodem. Kierując się różnymi przesłankami, podejmują decyzje: kupuję albo nie kupuję, w warunkach dużej niepewności.

K.S.: W historii giełdy można znaleźć kilka, kilkadziesiąt, a może nawet kilkaset przypadków, w których rynek się pomylił. Zawsze można inwestorom wytknąć, że kiedyś się pomylili. Na tym jednak polega praca na rynkach finansowych, że nikt nie ma stuprocentowej gwarancji sukcesu. Nie istnieje podręcznik, który wystarczy przeczytać, żeby osiągać dobre wyniki. Nie ma uniwersalnego sposobu zarabiania pieniędzy na rynku finansowym. Dlaczego? Bo wszyscy inni inwestorzy mają, przynajmniej w teorii, dostęp do tych samych informacji. To nie jest łatwa gra. Każdy, kto jest na rynku odpowiednio długo, przeszedł już fazę „jestem królem” i fazę „jestem głąbem”. I ma ogromny szacunek do każdego inwestora, który jest na tym rynku długo i faktycznie zarabia pieniądze. Zgadzam się, że rynki potrafią się mylić, także w wycenach całych indeksów. Pamiętam okres ogromnego zainteresowania niemieckim rynkiem nowych technologii w latach 90. Debiutowało ponad 200 spółek. Z tego, co pamiętam, przetrwały chyba dwie czy trzy, a wcześniej ich kapitalizacje były ogromne. To pokazuje, że rynki bywają nieracjonalne. Natomiast nie oznacza to, że giełda jako taka jest kasynem.

Czytaj więcej

GPW ma nowy dzwon na 35-lecie giełdy. Stary nie idzie na emeryturę

Czyli dla „Kowalskiego” jednak może nim być?

K.S.: Z punktu widzenia ulicznego Kowalskiego te rynki rzeczywiście przypominają kasyno. Kowalski nawet nie zdaje sobie sprawy, ilu rzeczy nie wie. Jeżeli ktoś nie ma doświadczenia w branży, profesjonalnych narzędzi, dostępu do analiz i informacji, a próbuje po dwóch godzinach czytania o spółkach po pracy podejmować decyzje inwestycyjne, to są to decyzje obarczone ogromną przypadkowością. Być może nieuświadomioną, ale jednak przypadkowością. Aby wydobyć z tego element, który nie ma nic wspólnego z kasynem, a ma związek z umiejętnościami i jakością, trzeba poświęcić na to dużo czasu. Najlepiej działać w kompetentnym, zgranym zespole, który ma odpowiednią skalę i dostęp do informacji.

R.G.: I dlatego ostrzegam drobnych inwestorów, których nazywam graczami. Jak inwestujecie, gracie na giełdzie, to uważajcie. Trzeba być ostrożnym. Jeżeli chcecie kupować akcje, możecie robić to na własną rękę albo pójść do kogoś, kto się zna. Ale to musi być ktoś sprawdzony.

Tylko drobny inwestor ma też przewagę. Może szybciej reagować na wydarzenia, bo jego portfel jest mniejszy. Nie potrzebuje ogromnych zleceń, żeby zamknąć pozycję. Czy to nie jest jego atut?

K.S.: Współzarządzałem funduszem, który na rynku polskich instrumentów dłużnych miał 40 mld zł. Wielokrotnie znajdowałem się w sytuacji, w której moje decyzje były zauważalne na rynku. I uważam, że to jest ciężar, kula u nogi, którą bardzo trudno przekuć w przewagę. Jeżeli kupuję tak dużo, że cena zaczyna rosnąć, można uznać, że zarobiłem. Problem pojawia się wtedy, kiedy chcę tę pozycję zamknąć. Sprzedaż tak dużej liczby papierów działa dokładnie odwrotnie. A inni uczestnicy rynku widzą, co się dzieje, i potrafią to wykorzystać. Zbyt duża skala działa na niekorzyść inwestora. Ale zbyt mała również utrudnia działanie, bo ogranicza dostęp do informacji, analiz i zrozumienia powiązań między rynkami. Istnieje więc pewna optymalna skala inwestowania, inna dla każdego rynku. Co ważne, duzi inwestorzy mogą osiągać korzyści nie tylko przez kupowanie i sprzedawanie akcji, które można nazwać kasynem. Mogą również aktywnie wpływać na spółki poprzez wykonywanie praw akcjonariusza, wybór członków rad nadzorczych i nadzór właścicielski. To pokazuje, że giełda nie jest wyłącznie miejscem spekulacji.

R.G.: Tylko że my zapominamy czasami, po co są akcje. Chodzi o dostarczanie środków spółkom, które rzeczywiście mogą coś wnieść do gospodarki i w konsekwencji przynieść zyski. Jeżeli o tym zapominamy i zostaje tylko „kupił, sprzedał, kupił, sprzedał”, to gramy. Zwróćmy uwagę również na rynek surowców. Ropa naftowa na początku lipca 2008 r. kosztowała ponad 147 dolarów za baryłkę, a potem jej cena się zawaliła. Skąd wzięły się tak wysokie ceny? W mojej ocenie ogromną rolę odgrywała spekulacja. Są inwestorzy dysponujący olbrzymimi pieniędzmi, którzy potrafią zarabiać na zmienności. Dlatego właśnie ostrzegam drobnych graczy.

K.S.: Trzeba uporządkować pewne pojęcia. To, że jakieś akcje straciły na wartości, nie dowodzi, że wszyscy, którzy je kupili, byli idiotami. Może być tak, że zakup był bardzo racjonalną decyzją, a mimo to akcje straciły na wartości. Możemy prawidłowo ocenić perspektywy jednego sektora, ale błędnie oszacować zachowanie konkretnego waloru. Co więcej, profesjonalny inwestor może jednocześnie kupić akcje jednej spółki i zająć krótką pozycję na akcjach innej. Na jednej z tych pozycji zapewne straci, ale to wcale nie oznacza, że cała strategia była błędna. Wyników inwestycyjnych nie ocenia się na podstawie jednej transakcji. Liczy się stopa zwrotu z całego portfela, po uwzględnieniu kosztów i odpowiedniego punktu odniesienia. Łatwo jest formułować kategoryczne oceny, które dobrze sprzedają się w mediach. Ale ta praca lubi ciszę i rzetelną analizę.