źródło: GG Parkiet

źródło: GG Parkiet

źródło: GG Parkiet

+zobacz więcej zdjęć

Redakcja poleca:

• Podróż do źródeł dziury budżetowej (część I)

Nawet kiedy luka budżetowa będzie istotnie większa niż wyliczona przez nas, to prawdopodobieństwo drugiej nowelizacji budżetu, oznaczającej silny spadek wiarygodności ministra finansów, uważamy za bliskie zera

Zgodnie z rządowymi założeniami do nowelizacji ustawy budżetowej na 2009 r., przyjętymi w czerwcu, w tym roku ubytek dochodów budżetowych sięgnie 37 mld zł. W pierwszej części analizy zaprezentowaliśmy nasze oszacowanie luki w dochodach z podatku CIT (6,7 mld zł) i PIT (7,4 mld zł). W tym artykule przedstawiamy skalę niedoborów w dochodach z podatku od towarów i usług (VAT), akcyzy i dochodach niepodatkowych, z wyłączeniem dywidendy. Pozwoli to na pełną weryfikację rządowych założeń.

Niższa konsumpcja,niższy VAT

VAT jest najważniejszym źródłem dochodów budżetu państwa. W 2008 r. wpływy z tego podatku stanowiły aż 40,1 proc. wszystkich dochodów. Zgodnie z założeniami budżetu w całym 2009 r. dochody te powinny wynieść 118,6 mld zł, a więc o 6,9 mld zł więcej niż przed rokiem. Tymczasem w okresie styczeń -maj wpływy do budżetu z podatku VAT wyniosły 40,7 mld zł, a więc o 4,3 mld zł mniej niż przed rokiem.

W celu oszacowania wysokości niedoborów w dochodach budżetu państwa z podatku VAT konieczne jest określenie struktury bazy podatkowej, czyli dóbr i usług podlegających opodatkowaniu. Przyjęliśmy, że do bazy podatkowej zaliczane są towary i usługi nabyte w ramach spożycia indywidualnego (92 proc. bazy podatkowej w 2008 r.), inwestycji mieszkaniowych gospodarstw domowych (4,7 proc.), wydatków bieżących rządu oraz inwestycji rządowych (łącznie 3,3 proc.), obejmujących dotacje dla jednostek samorządu terytorialnego na realizację inwestycji.

Do sporządzenia prognozy wpływów z podatku od towarów i usług niezbędne jest również oszacowanie efektywnej stawki VAT, czyli odsetka bazy podatkowej, który trafia do budżetu państwa. Z naszych obliczeń wynika, że w 2008 r. wyniósł on 12,2 proc. Analiza wskazuje również, że poza wahaniami sezonowymi (+/- 0,5 punktu procentowego w zależności od kwartału) efektywna stawka VAT jest zmienną procykliczną, co oznacza, że rośnie razem z dynamiką PKB i dochodami społeczeństwa, co może być naszym zdaniem związane ze zwiększaniem udziału wydatków na dobra luksusowe (opodatkowane wyższą stawką) w koszyku gospodarstw domowych w górnej fazie cyklu koniunktury. Zgodnie z naszymi obliczeniami w ciągu ostatnich pięciu lat efektywna stawka VAT wahała się od 9 do 13 proc., a w 2004 r. nastąpił jej wyraźny wzrost (o około 1,5 pp.) związany ze zwyżką VAT po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej.

Prognozujemy, że w 2009 r. wpływy do budżetu z tytułu podatku od towarów i usług obniżą się w porównaniu z 2008 r. o 8,5 mld zł i wyniosą 93,3 mld zł. Będzie to o 25,3 mld zł mniej niż w obecnie obowiązującej ustawie budżetowej. Na spadek wpływów z VAT złożą się głównie cykliczne obniżenie efektywnej stawki VAT do średniorocznie 10,6 proc. oraz niższa dynamika konsumpcji (założyliśmy wzrost spożycia prywatnego o 1,7 proc. rok do roku). Do spadku wpływów z VAT przyczyni się również zmniejszenie dynamiki nominalnych inwestycji mieszkaniowych związane ze spadkiem dostępności kredytów mieszkaniowych oraz wyhamowaniem tempa wzrostu cen produkcji budowlano-montażowej.

Na spadek wpływów z VAT w niewielkim stopniu złoży się natomiast obniżenie w porównaniu z ubiegłym rokiem wydatków bieżących z budżetu państwa na towary i usługi. Poziom majątkowych wydatków rządowych oraz bieżących wydatków na towary i usługi z budżetu państwa przyjęliśmy na poziomie zgodnym z obowiązującą ustawą budżetową. Kwartalną prognozę dochodów z podatku VAT w 2009 r. przedstawiliśmy na wykresie 1.

Akcyza odpornana spowolnienie

Akcyza jest drugim - po podatku VAT - pod względem ważności źródłem dochodów budżetowych. Udział podatku akcyzowego w dochodach budżetu państwa w 2008 r. wyniósł 20 proc. Zgodnie z założeniami w całym 2009 r. dochody z tego tytułu powinny wynieść 58,1 mld zł, a więc o 5,9 mld zł więcej niż przed rokiem. Od stycznia do maja wpływy do budżetu z podatku akcyzowego wyniosły 21,3 mld zł, czyli o 1,4 mld zł więcej niż przed rokiem. W tym roku, ze względu na liczne zmiany w stawkach podatku akcyzowego (dotyczące wyrobów alkoholowych, samochodów osobowych, wyrobów tytoniowych, energii elektrycznej), weryfikacja założeń do budżetu, jeżeli chodzi o wysokość dochodów państwa z tytułu podatku akcyzowego, jest szczególnie trudna.