Optymalizacja podatkowa powinna stanowić nieodłączny element procesu zarządzania ryzykiem w każdej firmie

Celem niniejszego artykułu jest analiza umiejscowienia problematyki podatkowej w ogólnej koncepcji zarządzania ryzykiem w przedsiębiorstwie oraz wskazanie, że planowanie podatkowe nie jest oderwanym od pozostałych dziedzin funkcjonowania jednostki obszarem działań planistycznych, a stanowi integralną część realizowanej przez kadrę zarządzającą koncepcji biznesowej. Tym samym optymalizacja podatkowa powinna stanowić nieodłączny element procesu zarządzania ryzykiem w każdej firmie, a wdrożenie procedur zarządzania ryzykiem podatkowym należy oprzeć na funkcjonującym w jednostce systemie rachunkowości.

Ryzyko podatkowe jest nieodłącznym elementem modelu ryzyka biznesowego i wymaga rozpoznania i monitorowania w celu podjęcia odpowiednich działań korygujących. Model ryzyka biznesowego opiera się na założeniu, że czym wyższe ryzyko można zaakceptować, tym mniej działań monitorujących i korygujących wymaga zaplanowania i realizacji. Tym samym skuteczne zarządzanie ryzykiem, w tym podatkowym, wymaga oszacowania jego akceptowalnego poziomu z uwzględnieniem wielu czynników makro- i mikroekonomicznych. Dodatkowo wpływ ryzyka podatkowego na poziom ogólnego ryzyka działalności gospodarczej jest zmienny w czasie i przestrzeni.

Niejednolite podejście interpretacyjne

Oddziaływanie na czynniki makroekonomiczne pozostaje poza zasięgiem większości przedsiębiorców, niemniej jednak identyfikacja ryzyka podatkowego w tym zakresie pozwala na właściwe ukształtowanie strategii działania. Przykładowo, w okresie wzrostu gospodarczego można założyć wyższy poziom akceptacji ryzyka podatkowego z uwagi na większą wyrozumiałość organów podatkowych z racji braku przymusu zapewniania wyższych wpływów do budżetu. Wraz z pogorszeniem się koniunktury gospodarczej należy spodziewać się weryfikacji dotychczasowego podejścia organów podatkowych w kierunku zagwarantowania wyższych wpływów budżetowych, co powinno skutkować obniżeniem poziomu akceptowanego ryzyka podatkowego w ramach realizowanej strategii podatkowej przedsiębiorców.

Ponadto w krajach posiadających stabilny system podatkowy wpływ ryzyka podatkowego na poziom ryzyka biznesowego jest mniejszy. W Polsce zjawiska te przejawiają się z jednej strony zmieniającymi się przepisami prawa podatkowego w kierunku ułatwiającym prowadzenie działalności gospodarczej, czego przykładem jest m.in. zbliżenie się regulacji w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych do przepisów w zakresie rachunkowości (np. różnice kursowe, rozliczanie kosztów w czasie), z drugiej zaś strony wciąż niejednolitym podejściem interpretacyjnym organów podatkowych, które dodatkowo uległo w ostatnim okresie zaostrzeniu. Świadomość aktualnych trendów w podejściu podatkowym w skali makroekonomicznej pozwala poprawnie oszacować ogólny poziom ryzyka podatkowego w celu opracowania skutecznego modelu zarządzania tym ryzykiem.

Natomiast strategia podatkowa w skali mikroekonomicznej umożliwia zaplanowanie oraz realizację dowolnego modelu zarządzania ryzykiem podatkowym, którego ostateczny kształt będzie uzależniony od poziomu akceptacji ryzyka przez kadrę zarządzającą oraz od aktualnej i przewidywanej sytuacji ekonomicznej jednostki. Przykładowo, większa skłonność do ryzyka osób zarządzających oraz dobra kondycja finansowa firmy powodują akceptację wyższego poziomu ryzyka podatkowego. Niezależnie jednak od poziomu ryzyka podatkowego w skali makro i od podejścia do tego ryzyka w skali mikro w każdej firmie istnieją obszary, których uporządkowanie lub usprawnienie może znacząco przyczynić się do poprawy jakości całego procesu zarządzania ryzykiem podatkowym. Identyfikację tych obszarów umożliwia system rachunkowości, który stanowi również bazę do wdrożenia procedur zarządzania ryzykiem podatkowym.

Chcąc posłużyć się bogatym instrumentarium rachunkowości w celu jego wykorzystania jako narzędzia do ograniczenia ryzyka podatkowego należy mieć na uwadze historyczne uwarunkowania rozwoju rachunkowości w Polsce.