Z punktu widzenia działań mających na celu optymalizację wysokości zobowiązań podatkowych umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania mają istotne znaczenie. Postanowienia w nich zawarte znajdują zastosowanie przede wszystkim w zakresie optymalizacji podatku od dywidend, odsetek, należności licencyjnych oraz w przypadku sprzedaży praw majątkowych

Zgodnie z danymi umieszczonymi na stronie internetowej Ministerstwa Finansów Polska podpisała umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania z 84 państwami (nie wszystkie z tych umów weszły w życie). Zasadą jest, iż z postanowień zawartych w danej umowie mogą korzystać podatkowi rezydenci państw, które są stroną umowy. Każda z umów zawiera kryteria decydujące o tym, w którym z dwóch państw dany podmiot ma podatkową rezydencję. Zwykle decydującym kryterium jest siedziba. W przypadku zaś gdy podatnik ma siedzibę w obu państwach, decyduje miejsce sprawowania zarządu - w przypadku osób prawnych albo, gdzie koncentrują się interesy życiowe - w przypadku osób fizycznych.

Dywidendy

Przepisy polskiej ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych przewidują, iż dywidendy wypłacane przez polskie spółki na rzecz podatników posiadających zagraniczną rezydencję podatkową podlegają opodatkowaniu tzw. podatkowi u źródła, według stawki wynoszącej 19 proc. Płatnikiem podatku jest wypłacająca spółka.

Powyższa stawka jest redukowana poprzez zastosowanie postanowień zawartych w umowach o unikaniu podwójnego opodatkowania. Umowy te przewidują redukcję stawki do 5, 10 albo 15 proc., przy czym najczęściej jest to stawka 10 proc. Zagraniczny podatnik, który przedstawi wypłacającej spółce certyfikat potwierdzający jego rezydencję podatkową, jest uprawniony do tego, aby wypłacana dywidenda podlegała opodatkowaniu według niższej stawki.

Praktyczne zastosowanie umów o unikaniu podwójnego opodatkowania, w zakresie opodatkowania dywidend, zmalało, jeśli chodzi o relacje pomiędzy spółkami mającymi siedzibę na terytorium Unii Europejskiej. Zgodnie bowiem z unijnymi regulacjami, które zostały zaimplementowane do polskich przepisów, dywidendy wypłacane przez polską spółkę podlegają zwolnieniu z opodatkowania, jeżeli spółka otrzymująca wypłatę posiada co najmniej 10 proc. udziałów w polskiej spółce, przez okres dwóch lat. Zwolnienie znajduje zastosowanie również wówczas, gdy okres dwóch lat nieprzerwanego posiadania udziałów w powyższej wysokości upływa po dniu wypłaty.

Korzyści płynące z postanowień umów podwójnego opodatkowania mają natomiast znaczenie w zakresie opodatkowania dywidend wypłacanych na rzecz osób fizycznych. Podmioty te nie korzystają bowiem ze zwolnień przewidzianych w przepisach unijnych. Jeśli chodzi o korzyści płynące z zwartych umów, przede wszystkim wskazać należy umowę o unikaniu zawartą z Cyprem oraz na umowę z Luksemburgiem. Postanowienia pierwszej przewidują możliwość odliczenia od podatku należnego w Polsce od dywidend wypłacanych przez cypryjską spółkę na rzecz polskich podatników podatku (w wysokości nie wyższej niż 10 proc.), jaki może od tych dywidend być pobrany przez państwo cypryjskie.

Zgodnie z wewnętrznymi regulacjami cypryjskimi podatek od dywidend wypłacanych na rzecz zagranicznych podatników nie jest pobierany. Jednakże na podstawie postanowień powołanej umowy polski podatnik może odliczyć podatek cypryjski, niezależnie od tego, czy podatek ten faktycznie na Cyprze zostanie zapłacony. W praktyce daje to możliwość obniżenia w Polsce podatku należnego od dywidendy wypłacanej przez cypryjską spółkę o 10 proc. Zatem dywidenda podlega opodatkowaniu w Polsce według stawki 9 proc.

Postanowienia zawarte w umowie z Luksemburgiem wprost natomiast przewidują wyłączenie w Polsce z opodatkowania dywidend wypłacanych przez tamtejsze spółki. Istotne jest, iż wewnętrzne prawo luksemburskie przewiduje opodatkowanie dywidend wypłacanych na rzecz nierezydentów będących osobami fizycznymi według stawki 15 proc. Dodać jednocześnie należy, że w przypadku niektórych typów spółek obowiązek ten jest wyłączony.

Odsetki oraz należności licencyjne

Przepisy unijne przewidują zwolnienie z podatku u źródła dla wypłat odsetek oraz należności licencyjnych pomiędzy spółkami, jeżeli spółka otrzymująca wypłaty posiada w spółce wypłacającej 25 proc. udziałów przez okres dwóch lat. Przy czym, podobnie jak w przypadku zwolnienia przewidzianego dla dywidend, warunek przewidujący dwuletni okres posiadania udziałów może być spełniony po dniu wypłaty.