Ponadprzeciętną stopę zwrotu można osiągnąć dzięki modelowi inwestowania kontrariańskiego. Chodzi o odmienny od większości inwestorów sposób postrzegania zdarzeń rynkowych. Dzięki zachowaniu racjonalności w ocenie sytuacji i nieuleganiu wpływowi innych osób mamy szansę na osiągnięcie sukcesu.

Ocena wyników inwestycyjnych osiąganych przez inwestorów na rynku akcji może być dokonana w dwóch obszarach: doboru spółek (stock picking) i tzw. wyczucia rynku (market timing). Dobór spółek związany jest z umiejętnościami inwestorów w zakresie przewidywania przyszłych cen akcji poszczególnych spółek. Aby osiągnąć ten cel, inwestorzy korzystają zwykle z analizy fundamentalnej (lub analizy technicznej) i porównują względną atrakcyjność różnych walorów. Wyczucie rynku oznacza z kolei umiejętność oceny przyszłego zachowania się całego rynku, tj. ogólnych tendencji giełdowych. W przypadku spodziewanego wzrostu cen akcji notowanych na giełdzie udział akcji w portfelach inwestorów powinien być wysoki. Jeśli inwestorzy oczekują spadku kursów - udział akcji powinien być zredukowany na rzecz instrumentów dłużnych.

W literaturze finansowej wątek oceny wyników inwestycyjnych osiąganych dzięki różnym strategiom inwestycyjnym jest najbardziej eksploatowany przy omawianiu anomalii związanych z charakterystyką spółek i półsilną formą efektywności informacyjnej. Z większości badań wynika, że dzięki inwestycjom w akcje spółek o najniższym poziomie wskaźnika cena do zysku netto (P/E) można z reguły osiągać ponadprzeciętne zyski. W przypadku innych wskaźników, takich jak P/BV, P/CF czy P/D, wyniki są zwykle mniej jednoznaczne.

Przegrani - zwycięzcy

Ocena wyników inwestycyjnych dokonywana może być również w przypadku innej anomalii występującej na rynkach akcji, a mianowicie tzw. efektu przegrani-zwycięzcy. Efekt ten umożliwia osiąganie ponadprzeciętnych stóp zwrotu dzięki inwestycjom w akcje spółek, które w ostatnim okresie najbardziej straciły na wartości. Efekt ten występuje najczęściej w dłuższych interwałach czasowych.

Obie powyższe anomalie, tj. możliwość osiągania ponadprzeciętnych stóp zwrotu dzięki inwestycjom w akcje spółek o najniższych wskaźnikach rynkowych oraz efekt przegrani-zwycięzcy, dotyczą pierwszego obszaru oceny wyników inwestycyjnych, czyli doboru spółek. Niniejszy artykuł poświęcony jest innej anomalii związanej z funkcjonowaniem polskiego rynku akcji w ostatnich latach - możliwości osiągania ponadprzeciętnej stopy zwrotu dzięki modelowi inwestowania kontrariańskiego. Anomalia ta jest związana z drugim obszarem inwestycji - wyczuciem rynku.

Inaczej niż tłum

Myślenie kontrariańskie (przeciwstawne) zostało zdefiniowane m.in. przez H. Neilla1:

"1. Zasadniczo jest to metoda myślenia nad zdaniem tłumu dotyczącym spraw politycznych, ekonomicznych, społecznych etc. Osoba, która myśli inaczej, musi przeciwstawić się opinii ogółu. Celem jest spór ze zdaniem ogółu, ponieważ zdanie większości jest często nieprawidłowe. (...) Uwaga. Teorii myślenia kontrariańskiego nie można jednak stosować do wszystkiego. Jest to bowiem narzędzie do innego spojrzenia na dany temat, a nie kryształowa kula. Zmusza ona każdego do ponownego przemyślenia danej sytuacji.

2. Metoda ta jest skuteczna dzięki następującym ludzkim cechom: przyzwyczajenie, naśladowanie, przejmowanie opinii od innych, strach, emocje, chciwość, nadzieja, łatwowierność, podatność, nieracjonalność, duma, impulsywność czy próżność.

3. Myślenie kontrariańskie bazuje na fundamentach socjologii i psychologii. Tłum potrafi się zachowywać w zupełnie odmienny sposób od jednostki. Ludzie postępują stadnie i instynktownie. Przejmowanie opinii od innych i naśladownictwo powodują podatność na sugestie, zwyczaje czy emocjonalną motywację. Tłum nie szuka dowodów, kieruje się emocjami".

Kupuj, gdy inni się wycofują

Przekładając powyższą definicję na potrzeby świata inwestycji, można założyć, że myślenie kontrariańskie oznacza odmienny sposób postrzegania zdarzeń rynkowych, w szczególności perspektyw dalszego zachowania się rynku, w relacji do większości inwestorów, dzięki zachowaniu racjonalności oceny sytuacji i nieuleganiu wpływowi innych osób.

Z kolei inwestowanie kontrariańskie (przeciwstawne) to podejmowanie takich decyzji inwestycyjnych, które opierają się na myśleniu kontrariańskim, czyli decyzji odmiennych w stosunku do większości uczestników rynku. Inwestowanie w akcje spółek o najniższych wskaźnikach rynkowych czy strategie opierające się na efekcie przegrani-zwycięzcy mogą być traktowane jako przykłady inwestowania kontrariańskiego. W obu bowiem przypadkach decyzja o zakupie tanich lub "przegranych" walorów jest przeciwstawna do decyzji większości uczestników rynku, którzy zwykle kupują najbardziej popularne (i przez to najdroższe) akcje. Strategią inwestowania kontrariańskiego jest również sprzedawanie akcji, rozumiane jako obniżenie udziału akcji w portfelu, w okresach największej popularności inwestowania na rynku akcji i kupowanie walorów w okresie, kiedy większość inwestorów wycofuje się z rynku.